Uşaqlar arasında yay ishalı təhlükəsi: istidən qoruyun

Yay aylarında temperaturun yüksəlməsi, uşaqların daha çox açıq havada vaxt keçirməsi, hovuzlardan və dənizdən istifadənin artması və küçədə, ayaaqüstü, kiçik fast-food dükanlarında satılan qidaların daha tez-tez istehlak edilməsi ishal infeksiyalarının artmasına səbəb olur. Xüsusilə kiçik uşaqlarda rast gəlinən ishal bəzən çox təhlükəli hal yarada bilər.

Yay aylarında müşahidə olunan ishal hallarının əksəriyyəti bakteriya, virus və parazitlərdən qaynaqlanan infeksiyalar nəticəsində yaranır. İsti havalarda bu mikroorqanizmlərin çoxalmasının artması, düzgün saxlanılmayan qidaların istehlakı, pis yuyulmuş meyvə-tərəvəz və çirklənmiş su mənbələri infeksiya riskini artırır.

Uşaqların parklar, piknik zonaları, üzgüçülük hovuzları və dəniz kimi ortaq məkanlarda daha çox vaxt keçirməsi də infeksiya ehtimalını artırır. Xüsusilə kiçik uşaqların əllərini və oyuncaqlarını ağızlarına salmaq vərdişi asanlıqla mikrobların yayılmasına səbəb ola bilər.

İshal qışda daha çox viruslardan qaynaqlansa da, yayda bakterial və parazitar infeksiyalar daha çox rast gəlinir. Rotavirus, norovirus və adenovirus ən çox yayılmış virus agentləri arasındadır; Salmonella, Campylobacter, Shigella və bəzi Escherichia coli (E. coli) növləri bakterial ishalın əhəmiyyətli səbəbləridir. Giardia və Entamoeba histolytica yayda müşahidə olunan parazitar bağırsaq infeksiyalarının əsas törədiciləri arasındadır.

Uşaqlıq dövründə ishalların əksəriyyəti kifayət qədər maye və qida dəstəyi ilə bir neçə gün ərzində aradan qalxır. Lakin, müəyyən simptomlar ortaya çıxarsa, dərhal pediatra müraciət etmək lazımdır. Əgər ağız quruluğu, ağlayarkən göz yaşı axmaması, gözlərin batması, sidik ifrazının azalması, həddindən artıq yuxululuq, təkrarlanan qusma, yüksək hərarət, şiddətli qarın ağrısı və şişkinlik, nəcisdə qan, ağızdan maye qəbul etməkdən imtina, altı aydan kiçik körpələrdə ishal, xroniki xəstəlikləri olan uşaqlarda ishal kimi əlamətlər varsa və bu əlamətlər yeddi gündən çox davam edirsə, həkim müayinəsi vacibdir. Uşaqlarda ishalın ən əhəmiyyətli riski infeksiyanın özü deyil, maye itkisi potensialıdır.

İshalın müalicəsində ən vacib yanaşma uşağın itirdiyi maye və mineralların əvəz edilməsidir. Ana südü ilə qidalanan körpələrdə ana südü ilə qidalanma davam etdirilməlidir və mümkün olduqca körpə daha tez-tez əmizdirilməlidir. Böyük uşaqlar kifayət qədər maye qəbulunu təmin etməli və yaşa uyğun normal qidalanmaya davam etməlidirlər. Qusma ilə müşayiət olunan hallarda, tez-tez fasilələrlə az miqdarda qidalanmaya üstünlük verilir.

İshal zamanı qidalanma tamamilə dayandırılmamalıdır. Asan həzm olunan qidalara üstünlük verilməlidir. Qatıq, düyü sıyığı, makaron, qaynadılmış kartof, banan, şaftalı, yağsız ət və yüngül tərəvəz yeməkləri uyğun seçimlər arasındadır. Həddindən artıq yağlı, ədviyyatlı və zərif şəkərli qidalardan çəkinmək lazımdır. Hazır meyvə şirələri və qazlı içkilər tövsiyə edilmir, çünki onlar maye ehtiyacını ödəmək əvəzinə ishalı daha da pisləşdirə bilər.

Yay aylarında ortaq hovuzlar da bağırsaq infeksiyalarının yayılması üçün əlverişli şərait yarada bilər. Buna görə də, uşaqlara hovuz suyunu udmamaq öyrədilməlidir, hovuza girməzdən əvvəl və sonra həmişə duş qəbul etməli və hovuzların müntəzəm olaraq dezinfeksiya edilməsi təmin edilməlidir. Hovuz suyunun udulmasının qarşısını almaq, xüsusən də körpələrdə çətin olduğundan, ilk illərdə ortaq hovuzlardan mümkün qədər istifadə etməmək tövsiyə olunur.

Dəniz suyu daha böyük həcminə görə çirklənmə riski ümumiyyətlə daha az olsa da, çirkab suları və ya digər çirklənmiş sularla çirkləndiyi bilinən ərazilərdə üzməkdən çəkinmək lazımdır. Bundan əlavə, ishal keçirən uşaqların həm xəstəlik dövründə, həm də sağaldıqdan sonra bir neçə gün hovuzlardan və dənizdən çəkinməsi digər uşaqların sağlamlığı üçün vacibdir.

Yay ishalının qarşısını almağın ən təsirli yolu əl gigiyenasıdır. Yemək hazırlamadan əvvəl və sonra, yeməkdən əvvəl, tualetdən istifadə etdikdən sonra, çöldən gəldikdən sonra və heyvanlarla təmasdan sonra əlləri ən azı 20 saniyə sabun və su ilə yumaq infeksiya riskini dəfələrlə azaldır.

Lalə Mehralı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafı” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb