Ustaların gizli qazancı 1 manatlıq mal 2 manata aldırılır

Tikinti sahələrində son dövrlər tez-tez müşahidə olunan problemlərdən biri də materialların gizli yollarla mənimsənilməsi hallarının artmasıdır. Sementdən tutmuş digər inşaat ləvazimatlarınadək müxtəlif vasitələrin işçilər tərəfindən qanunsuz şəkildə ərazidən çıxarılması həm sahibkarları, həm də nəzarət qurumlarını narahat edir. Bəs bu məsələlərə necə nəzarət edilir?

Tikinti eksperti, memar Muxtar Ərturan Metbuat.az-a açıqlamasında bildirib ki, xüsusilə mənzillərdə təmir gedən zaman santexnika və elektrika mallarının oğurlanması daha çox müşahidə olunur. Bununla yanaşı, havalandırmaya aid boruların və motorların oğurlanması halları da mövcuddur. Bu kimi hallar əsasən kiçik, daşınması asan olan materiallarla bağlı olur:

“Praktikada bu proses əsasən belə baş verir: özünü santexnika və ya elektrika "usta"sı kimi təqdim edən şəxslər ev sahibi ilə müəyyən qiymət razılaşması aparır. Ev sahibi qiyməti aşağı salmağı xahiş etdikdə, guya endirim edilir, lakin material siyahısında artıq say yazılır. Məsələn, 10 top naqil əvəzinə 14 top, 5 top dördlük kabel əvəzinə 8 top qeyd olunur. Hər topun qiyməti 80–150 manat arasında dəyişdiyindən artıq yazılan 3–4 top belə ustaya ciddi qazanc verir. Eyni hallar santexnika materiallarında da müşahidə olunur. Astar, üzlük, alçı kimi materiallarda isə bu mümkün olmur, çünki onlar ağır və iri olduğuna görə gizli şəkildə çıxarmaq çətindir. Oğurlananlar əsasən cibdə aparıla bilən xırda əşyalardır: əlcəklər, şuruplar, boltlar və digər alətlər. Hətta spot lampaların da bir neçəsinin “xarabdır” adı ilə götürülərək satılması halları var”.

M.Ərturanın fikrincə, bu prosesin ən geniş yayılmasının əsas səbəbi ev sahiblərinin ustalara həddindən artıq etibar etməsidir:

“Çox zaman usta ev sahibini konkret mağazaya aparır və əvvəlcədən razılaşdırılmış şəkildə 1 manatlıq mal 1,5–2 manata aldırılır. Aradakı fərq isə ustaya qaytarılır. Bu, faktiki olaraq oğurluğun başqa formasıdır. Ümumiyyətlə, inşaat sahəsinin demək olar ki, bütün mərhələlərində bu cür hallar mövcuddur. Memar və dizaynerlərin müəyyən mağazalardan material aldırarkən faiz götürməsi də buna misaldır. Ev sahibi özü parket, çılçıraq və ya divar kağızı alsaydı, həmin faiz qədər endirim əldə edə bilərdi. Lakin bu baş vermir və əlavə vəsait ödənilmiş olur. Daha pisi isə bəzi inşaat materialları və mebel mağazalarının özlərinin ustaları və dizaynerləri yüksək faizlə müştəri gətirməyə təşviq etməsidir. Hansı mağaza daha çox faiz verirsə, müştəri də ora yönləndirilir. Bu hal da oğurluğun bir forması kimi dəyərləndirilə bilər”.

Memar tövsiyə edib ki, təmir və tikinti ilə məşğul olan şəxslər mütləq əvvəlcədən dəqiq smeta çıxartmalı, qiymətləri araşdırmalı və bütün xərcləri nəzarətdə saxlamalıdırlar:

“Dizaynerə və ya memara ödəniş edərkən də bu detallar açıq şəkildə razılaşdırılmalıdır. Əks halda, kənar şəxslərə etibar edildikdə faiz və əlavə qazanc məsələləri qaçılmaz olur. Buna görə də bu sahədə yeganə çıxış yolu nəzarətdir”.

Sevinc İbrahimzadə / Metbuat.az