Vergi sistemində yenilik: “Şəffaflığın təmin olunmasına...”

Azərbaycanda Vergi Məcəlləsinə edilən son dəyişikliyə əsasən tətbiq olunan “üfüqi monitorinq” mexanizmi dövlət–sahibkar münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi dəyərləndirilir.

Bu sistem vergi ödəyicilərinə potensial riskləri əvvəlcədən vergi orqanına açıqlamaq imkanı yaradır, bununla da səyyar vergi yoxlamalarının sayı azalır.

Məqsəd orta və iri sahibkarlarla daha şəffaf, proqnozlaşdırılan və tərəfdaşlığa əsaslanan əməkdaşlıq modelinin formalaşdırılmasıdır.

Lakin mexanizmin mahiyyətindən asılı olmayaraq, “risk” anlayışının özü bir çox sahibkar üçün psixoloji baryer yaradır.

Xüsusilə illərlə cərimə və yoxlama təcrübəsi ilə üzləşmiş biznes subyektləri risklərini könüllü şəkildə açıqlamağın gələcəkdə əlavə nəzarət və ya təzyiqə çevrilə biləcəyindən ehtiyatlanırlar.

Bu isə bəzi sahibkarların təşəbbüsdən çəkinməsinə, hətta sistemdən kənarda qalmağa üstünlük verməsinə səbəb ola bilər.

Bəs bu yenilik sahibkarların fəaliyyətinə necə təsir edəcək?

Mövzu ilə bağlı “Cebheinfo.az”-a açıqlama verən iqtisadçı-ekspert Xalid Kərimli bildirdi ki, əvvəllər tətbiq olunan sanksiyalar olduqca ciddi idi:

“Məsələnin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, hökumət sahibkarlara belə bir mesaj verir ki, əgər mövcud problemləri könüllü şəkildə etiraf edib ayrıca bəyan etsəniz, sizə qarşı sanksiyalar tətbiq olunmayacaq.

Bu isə o demək deyil ki, sahibkarlar vergidən azad edilir. Sadəcə olaraq, onlar sanksiyalardan azad olunurlar. Çünki vergidən yayınma hallarında təkcə verginin əsas məbləği deyil, eyni zamanda 50 faizə qədər sanksiya tətbiq olunur.

Bundan əlavə, gecikdirilmiş məbləğə görə bir il ərzində təxminən 10 % həcmində “dəbbə pulu” (cərimə, penya) hesablanır. Ümumilikdə sanksiyalar olduqca ciddi idi və bəzi hallarda 50–70 % qədər çata bilirdi.

Hazırkı yanaşmada isə hökumət bildirir ki, sahibkar problemi əvvəlcədən etiraf edib dövlətə açıqlayarsa, o, cəzalandırılmayacaq, yəni sanksiya hissəsindən geri çəkiləcək”.

Ekspert qeyd edib ki, bu addım rəsmi sahibkarların sayının çoxalmasına, risklərin azalmasına və sahibkarların əsas narazılıqlarının aradan qalxmasına xidmət edir:

“Sahibkar fəaliyyətini etiraf edib əlavə vergi yükü daşımağa razılaşırsa, bu artıq dövlətlə biznes arasında yeni etimad mühitinin formalaşması deməkdir.

İngilis atalar sözündə deyildiyi kimi, “Vergidən və ölümdən qaçmaq mümkün deyil”. Azərbaycanda isə bir sıra hallarda sahibkarların vergidən yayınması uzun müddətdir müşahidə olunur. İdarəetmə sistemindəki boşluqlar və bəzi məmurların qeyri-etik davranışları bu hallara şərait yaradıb.

Bu baxımdan, atılan addım müsbət qiymətləndirilə bilər. Sözügedən yanaşma sahibkar–dövlət münasibətlərinin yaxşılaşmasına, yoxlama xərclərinin azalmasına və ümumilikdə şəffaflığın təmin olunmasına kömək edir”.

Gülər Həsənli
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: Vergi sistemi Xalid Kərimli

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin