Icma.az
close
up
RU
Xameneinin Pəhləvidən aldığı “ibrət”

Xameneinin Pəhləvidən aldığı “ibrət”

Moderator.az portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

ABŞ-ın “Nyu Yorker” jurnalında “Ayətullahın şah dövründən çıxardığı amansız nəticə” başlıqlı məqalə dərc olunub.

Məqalənin müəllifi jurnalın redaktoru Devid Remnikdir.

Məqalə 1978-ci ilin noyabrında İran şahı Məhəmməd Rza Pəhləvinin xalqa müraciəti ilə başlanır. O zaman kütləvi etirazlar fonunda şah xalqa müraciətində barışıq mesajı vermiş, səhvləri etiraf etmiş, siyasi məhbusların azadlığa buraxılacağını, seçkilər keçiriləcəyini, korrupsiya hallarının araşdırılacağını vəd etmişdi.

“Nyu Yorker”dəki məqalədə deyilir ki, bu müraciət cəmiyyətdə rejimin zəifliyi, çıxılmazlığı kimi qəbul olundu: “Həmin vaxt ayətullah Ruhullah Xomeyni sürgündə olsa da, kompromisi rədd etdi, şah rejiminin son nəfəsində olduğunu dedi. Həqiqətən də iki ay sonra şah ölkədən qaçdı, monarxiya çökdü”.

Devid Remnik yazır ki, İran İslam Respublikasının indiki ali rəhbəri ayətullah Əli Xamenei bu tarixi çox yaxşı bilir: “Onun və ətrafındakıların həmin tarixdən çıxardığı nəticə isə belədir: şah güzəştə getdiyi üçün uduzdu. Bu baxımdan Xamenei indiki etirazlar qarşısında barışıq yolunu deyil, qan tökülməsini seçir”.

Məqalədə fikirlərindən sitat gətirilən ekspertlərə görə də Xamenei hesab edir ki, rejimi xilas etməyin yeganə yolu sərt gücdür. Məsələn, yazar Skott Andersonun fikrincə, Xameneinin çıxardığı qanlı dərs budur: əgər ordu daha amansız davransaydı, bəlkə də şah hakimiyyətdə qalardı”.

Bəs indi İran ordusu və təhlükəsizlik qüvvələri geri çəkilmədən zorakılıq göstərməyə hazırdırmı? Məqalədə vurğulanır ki, hazırkı teokratik rejim üçün əsas sual məhz budur.

Məqalədə Xameneinin düşüncə tərzini formalaşdıran digər tarixi hadisə də xatırladılır: SSRİ-nin sonuncu rəhbəri Mixail Qorbaçovun islahatları. Qorbaçov senzuranı yumşaltdı, demokratik islahatlar elan etdi, Qərblə münasibətləri normallaşdırmağa çalışdı, nəticədə Sovet İttifaqı dağıldı.

Devid Remnik hesab edir ki, Xamenei bu prosesi də ibrət dərsi kimi qəbul edib: “O, açıq şəkildə bildirib ki, ABŞ Sovet İttifaqı kimi İranı da içəridən çökdürmək istəyir. Buna görə də rejim hər cür islahatı öz varlığına təhlükə sayır”.

Məqalədə qeyd olunur ki, İran İslam Respublikasında əvvəllər də geniş etiraz aksiyaları olub: 1999-cu ildə tələbə etirazları, 2009-cu ildə “Yaşıl hərəkat”, 2022-ci ildə Məhsa Əmini aksiyaları...

Lakin müəllif hesab edir ki, indi vəziyyət rejim üçün daha təhlükəlidir. Bu dəfə əsas detonator ideologiya və ya hicab məsələsi deyil, ümumi iqtisadi fəlakətdir: “Əhalinin əsas hissəsi yoxsullaşdığı halda, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) səlahiyyətli şəxsləri gündən-günə varlanır. Onlar iqtisadiyyatın əsas sahələrinə nəzarət edən, “hərbiləşmiş mafiya” kimi qəbul edilir. Bu sosial ədalətsizlik xalqın böyük qəzəbinə səbəb olub.

İqtisadi problemlərlə yanaşı, rejimin regional və hərbi nüfuzu da ciddi şəkildə zədələnib. İranın xaricdəki əsas proksiləri – “Hizbullah”, HƏMAS, husilər gücdən düşüb. İran xalqı getdikcə daha çox sual verir: niyə xalq səfalət içində yaşadığı halda xaricdə müharibələrə ətək-ətək pul xərclənir?

Bundan əlavə, 2025-ci ilin yayında 12 günlük müharibə zamanı İsrail və ABŞ-ın İranın nüvə obyektlərinə zərbə endirməsi, yüksək vəzifəli bir sıra iranlının öldürülməsi və Xameneinin gizlənməyə məcbur qalması da rejimin mifini dağıdıb”.

Məqalə müəllifinin fikrincə, şah dövrü ilə mühüm fərq ondan ibarətdir ki, indiki İran elitasının qaçmağa yeri yoxdur: “Şahın ətrafındakılar Qərbdə təhsil almışdılar, monarxiya devriləndən sonra xaricdə asanlıqla yeni həyat qura bildilər. İndiki elita isə özünə qapanmış və divara dirənmiş vəziyyətdədir. Onların psixologiyası, ekspertlərin sözləri ilə desək, “ya öldürəcəksən, ya da öləcəksən” məntiqinə əsaslanır”.

Məqalənin sonunda vurğulanır ki, İranın gələcəyi barədə dəqiq proqnoz vermək mümkünsüzdür: “Tarix dəfələrlə göstərib ki, analitiklərin ən mümkün ssenari hesab etdikləri belə reallaşmaya bilər — 1979-cu ildə olduğu kimi”. /Medianews.az/

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:123
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 15 Yanvar 2026 13:35 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see313

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see302

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see289

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see283

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see279

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see269

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see251

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see248

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see245

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see241

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see240

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see238

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see234

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see227

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see226

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see221

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see202

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see197

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see193

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see178
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri