Xankəndi Qarabağın ürəyi, tacıdır ŞƏRH

Azərbaycan xalqının müasir tarixində elə günlər var ki, onlar sadəcə təqvimdə bir tarix deyil, bütöv bir xalqın milli yaddaşına, qüruruna və dövlətçilik şüuruna həkk olunur. 20 Sentyabr məhz belə günlərdəndir. Artıq üçüncü ildir ki, Azərbaycan xalqı bu tarixi xüsusi iftixar və qürur hissi ilə qeyd edir.

Bu əlamətdar günün hüquqi əsası Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 18 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamıdır. Həmin Sərəncamla Prezidentin 31 iyul 2023-cü il tarixli 4013 nömrəli "Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş əraziləri üzrə şəhər günlərinin təsis edilməsi haqqında" Sərəncamında dəyişiklik edilərək, hər il 20 sentyabr tarixi Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü kimi təsis olunub. Eyni tarix eyni zamanda Azərbaycanın Dövlət Suverenliyi Günü kimi də qeyd olunur və ölkəmizin suverenliyinin tam bərpasını təcəssüm etdirən milli qürur günüdür.
Bu günün tarixi kökü 2023-cü ilin sentyabr hadisələrinə dayanır. Vətən müharibəsində qazanılan möhtəşəm Zəfərdən sonra Qarabağ iqtisadi rayonunda qanunsuz erməni silahlı birləşmələri və Ermənistan silahlı qüvvələrinin qalıqları qalmaqda davam edirdi. 2023-cü il sentyabrın 19-da həmin ərazilərdə törədilən genişmiqyaslı təxribatların qarşısının alınması, tərk-silah etmə və Azərbaycan Respublikasının konstitusiya quruluşunun bərpa edilməsi məqsədilə Azərbaycan Ordusu lokal xarakterli antiterror tədbirlərinə başladı. Cəmi 23 saat davam edən və 20 sentyabrda başa çatan əməliyyat nəticəsində Azərbaycan Ordusu qarşısına qoyulan bütün vəzifələri yerinə yetirdi, separatçılığın kökü kəsildi və Azərbaycan öz ərazisində suverenliyini tam bərpa etdi. Bu əməliyyat dünya hərb tarixində nümunəvi, yüksək dəqiqlikli və qısa müddətli əməliyyat kimi qiymətləndirilir.
Məhz bu əməliyyat nəticəsində 30 ildən artıq işğal və separatizm rəmzinə çevrilmiş dörd müqəddəs şəhərimiz azad edildi.
Xankəndi Qarabağın ürəyi, tacıdır. 1988-ci ildən etibarən separatizmin mərkəzinə çevrilmiş bu şəhər 2023-cü ilin 20 sentyabrında azad olunduqdan sonra, oktyabrın 15-də Prezident İlham Əliyev tərəfindən Xankəndi şəhərində Azərbaycan bayrağının ucaldılması tarixi ədalətin bərpasının rəmzi oldu. Bu gün Xankəndi artıq Qarabağ Universitetinin, beynəlxalq tədbirlərin, bayram konsertlərinin və atəşfəşanlıqların mərkəzidir.
Xocalı bizim qan yaddaşımızdır. 1992-ci il fevralın 26-da bəşər tarixinin ən dəhşətli soyqırımlarından birinin törədildiyi bu şəhərin azadlığı təkcə hərbi qələbə deyil, həm də şəhidlərimizin ruhu qarşısında mənəvi borcumuzun qaytarılması idi. Bu gün Xocalıya həyat qayıdır, illərdir həsrətində olan sakinlər öz yurdlarına qayıdır.
Xocavənd qədim tariximizin beşiyidir. Azıx mağarası, Tuğ, Hadrut kimi tarixi məkanları özündə birləşdirən bu rayon Azərbaycanın qədim Alban irsinin qoruyucusudur. Onun azadlığı tarixi-mədəni irsimizin özünə qaytarılması deməkdir.
Ağdərə isə yenidən doğuluşun rəmzidir. 1993-cü ildə inzibati ərazi vahidi kimi ləğv edilmiş Ağdərə, antiterror tədbirləri nəticəsində tam təmizləndikdən sonra dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyini artırmaq məqsədilə 2023-cü ilin dekabrında Milli Məclisin qəbul etdiyi qanunla yenidən rayon kimi yaradıldı. Bu, tarixi ədalətin və inzibati ədalətin eyni anda bərpası idi.

Beləliklə, 20 Sentyabr üç böyük ideyanı özündə birləşdirir. Birincisi, tam suverenlik ideyasıdır. Bu tarix 1918-ci ildə başlayan Azərbaycan dövlətçiliyinin 2023-cü ildə tam mənada tamamlanmasıdır. İkincisi, tarixi ədalət ideyasıdır. Bu, Xocalı qurbanlarının qisasının alınması, Xankəndidə Azərbaycan dilinin və bayrağının rəsmi statusunun bərpasıdır. Üçüncüsü isə Böyük Qayıdış ideyasıdır. Bu gün həmin dörd şəhərdə yeni evlər tikilir, məktəblər, xəstəxanalar, yollar salınır, illərin həsrəti bitir.
20 Sentyabr Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü təkcə işğaldan azad edilən torpaqların sevinci deyil, həm də 30 illik mübarizənin, minlərlə qəhrəman oğul və qızımızın canı və qanı bahasına qazanılmış milli qürurumuzun təntənəsidir. Bu gün Xankəndidə dalğalanan üçrəngli bayraq, Xocalıda səslənən azan səsi bir həqiqəti bir daha bütün dünyaya bəyan edir: Qarabağ Azərbaycandır və əbədi olaraq Azərbaycan olaraq qalacaq.

Eldar Əsədov

YAP Tərtər rayon təşkilatının sədri