Xankəndidə keçirilən İƏT in 17 ci Zirvə görüşü: Azərbaycanın geosiyasi və iqtisadi mesajları ŞƏRH

2025-ci il iyulun 4-də Xankəndi şəhərində İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) 17-ci Zirvə görüşünün keçirilməsi təkcə regional əməkdaşlıq baxımından deyil, həm də beynəlxalq münasibətlər və postmünaqişə dövrünün siyasi xəritəsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu Zirvə görüşü Azərbaycanın regionda artan geosiyasi çəkisinin, iqtisadi diplomatiyasının və bərpa-yenidənqurma prosesinə verdiyi önəmin bariz nümunəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

İƏT Zirvəsinin məhz Xankəndidə keçirilməsi Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü tam bərpa etməsinin və bu ərazilərdə dövlət suverenliyini tam təmin etməsinin beynəlxalq təsdiqidir. Xatırladaq ki, 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycanın böyük əksəriyyəti işğaldan azad edilmişdi. 2023-cü ilin sentyabrında isə keçirilən lokal antiterror tədbirləri ilə Azərbaycanın tam suverenliyi Xankəndi və ətraf ərazilər üzərində bərpa olundu. Belə bir coğrafiyada beynəlxalq tədbirin keçirilməsi həm simvolik güc nümayişi, həm də postmünaqişə dövrünün sabitliyinin göstəricisidir.

İlham Əliyevin Zirvə görüşündəki çıxışı bu kontekstdə olduqca strateji mesajlar daşıyırdı. Dövlət başçısı ilk növbədə Xankəndidə İƏT liderlərini salamlamaqla, Azərbaycanın artıq bu şəhərdə tam dövlət nəzarətinin mövcud olduğunu və təhlükəsizliyin təmin edildiyini vurğuladı. Bu, həm də Ermənistanla sülh prosesinin davam etdiyi bir dövrdə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü heç bir güzəştə getmədən qoruduğuna dair mesaj idi.

Ölkə başçısının çıxışında vurğulanan əsas məqamlardan biri İƏT-in üzv dövlətləri ilə iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi, xüsusən də nəqliyyat, ticarət, enerji və investisiya sahələrində əlaqələrin genişləndirilməsi oldu. Azərbaycan son illərdə “Orta Dəhliz” layihəsinin inkişafına xüsusi önəm verir və bu konteksdə Zəngəzur dəhlizi kimi strateji təşəbbüslərin İƏT məkanında inteqrasiya üçün əhəmiyyətli rol oynayacağını bəyan etdi.

İƏT-ə üzv olan ölkələrin əksəriyyəti Asiya ilə Avropa arasında mühüm ticarət marşrutları üzərində yerləşir. Bu baxımdan Azərbaycanın təşəbbüs verdiyi regional logistika layihələri — Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və digər nəqliyyat infrastruktur layihələri bu ölkələr üçün də strateji əhəmiyyət kəsb edir. Prezident İlham Əliyev çıxışında bu infrastruktur imkanlarının İƏT ölkələrinin istifadəsinə açıq olduğunu vurğuladı.

Zati-alilərinin nitqində enerji məsələləri də önəmli yer tutdu. Azərbaycanın həm karbohidrogen resurslarının, həm də alternativ enerji sahəsində planlarının İƏT ölkələri ilə əməkdaşlıq üçün böyük potensiala malik olduğu bildirildi. Xüsusilə, Xəzər dənizindəki külək enerjisi layihələri və Qarabağda həyata keçirilən “yaşıl enerji zonası” təşəbbüsləri Azərbaycanın postmünaqişə dövründə modern texnologiyalara əsaslanan iqtisadi model qurmaq niyyətini göstərir.

Bu aspektdə Xankəndidə Zirvə görüşünün keçirilməsi həm də “yaşıl bərpa” və davamlı inkişaf konsepsiyalarının təbliği üçün mühüm platformaya çevrildi. Azərbaycanın bərpa olunan enerji sahəsində İƏT ölkələri ilə təcrübə və investisiya mübadiləsinə açıq olduğu ifadə edildi.

Ali Baş Komandan öz nitqində postmünaqişə dövründə reinteqrasiya siyasətinə dair fikirlərdən də bəhs etdi. Azərbaycan rəhbərliyi dəfələrlə bəyan etmişdi ki, keçmişdə işğal altında olan ərazilərdə yaşayan erməni əsilli əhali Azərbaycanın vətəndaşları kimi eyni hüquq və vəzifələrə malik olacaq. Bu baxımdan Xankəndidə keçirilən Zirvə görüşü beynəlxalq ictimaiyyətə Azərbaycanın multietnik, tolerant və inklüziv bir model qurmaqda qərarlı olduğunu nümayiş etdirdi.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən məqamlardan biri də beynəlxalq hüququn aliliyinin vacibliyinin vurğulanması idi. Azərbaycan uzun illər ərzində ərazi bütövlüyünün bərpası üçün BMT qətnamələrinə, beynəlxalq hüquqa əsaslanan sülh çağırışları etsə də, bu prosesin ədalətsiz şəkildə ləngidildiyini bildirmişdi. İƏT Zirvəsində bu çağırışların nəticə verdiyi, Azərbaycanın beynəlxalq hüquq çərçivəsində ədaləti bərpa etdiyi vurğulandı.

Yanaşmalar Azərbaycanın gələcəkdə də beynəlxalq hüquqa əsaslanan sülh, əməkdaşlıq və iqtisadi inteqrasiya siyasətinə sadiq qalacağını göstərdi. Xankəndidə bu mesajın verilməsi isə təsadüfi deyildi, bu, həm də beynəlxalq ictimaiyyət üçün bir çağırış idi ki, ikili standartlara yol verilməməli, işğalçılıq və separatizm təşviq edilməməlidir.

Zirvə görüşündə Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın İƏT çərçivəsində fəaliyyətinə dair statistika və real nəticələrlə zəngin çıxış etdi. Azərbaycan bir sıra humanitar, texnoloji və iqtisadi təşəbbüslərlə İƏT-in işində fəal iştirak edir. Bakı şəhərində fəaliyyət göstərən İƏT regionuna yönəlmiş beynəlxalq forumlar, sərgilər və akademik platformalar Azərbaycanın təşkilat daxilində təşəbbüskar mövqe tutduğunu sübut edir.

Prezident, həmçinin Azərbaycanın İƏT ölkələrinə təhsil, səhiyyə və kənd təsərrüfatı sahələrində texniki dəstək göstərmək niyyətini açıqladı. Bu, Azərbaycanın təkcə enerji və nəqliyyatla deyil, həm də bilik və təcrübə paylaşımı ilə regional liderliyə iddialı olduğunu göstərdi.

Xankəndidə İƏT Zirvə görüşünün keçirilməsi Azərbaycanın diplomatik uğurlar silsiləsində yeni bir mərhələni təmsil edir. Bu hadisə həm də Azərbaycanın postmünaqişə dövründə nəinki öz ərazilərini bərpa etdiyini, həm də həmin əraziləri inkişaf, əməkdaşlıq və barış məkanına çevirmək istədiyini bütün dünyaya göstərdi.

Bu Zirvə görüşü göstərdi ki, Azərbaycan təkcə enerji ixracatçısı deyil, həm də regionda sabitliyin, tərəqqinin və çoxtərəfli əməkdaşlığın aparıcı gücünə çevrilməkdədir.

Əli Hüseynov

YAP Yasamal rayon təşkilatının fəalı