Xəzər dənizində yosunların becərilməsini karbon qazını udmaq və çirklənmə ilə mübarizə üçün istifadə etmək olar

Norveç iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə aparmaq üçün sualtı meşələr qurur. Dəniz yosunları böyüyür, böyük miqdarda karbon qazını udaraq karbon yuvası kimi fəaliyyət göstərir. Yığılan yosunların bəziləri biokömürə çevrilir. Bunun sayəsində karbon min illərlə etibarlı şəkildə saxlanılır.Bu üsul iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə nə dərəcədə effektiv üsul ola bilər? Azərbaycan da bu mübarizə üsulunu tətbiq edə bilərmi?Coğrafiyamız buna imkan verirmi? Maliyyətini qarşılaya bilərikmi?

Mövzu ilə bağlı Bizimyol.info portalına açıqlamasında ekoloq, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, “Davamlı İnkişaf” İctimai Birliyinin sədri Fikrət Cəfərov bildirib ki, “biz tərəfdaşlarımızla birlikdə - “Kelp Farms” şirkəti Azərbaycanın “Davamlı İnkişaf” İctimai Birliyinin təşkilatçılığı ilə 2024-cü ildə “Xəzər dənizini necə xilas etmək olar?” adlı beynəlxalq konfrans təşkil etmişdik, bu konfransın nəticəsi olaraq biz COP29 katibliyinə, eyni zamanda müvafiq informasiya və dövlət qurumlarına məktublar hazırladıq”: “Artıq Qara dənizdə, Uzaq Şərqdə bu layihələr həyata keçirilir, Xəzərdə təcrübələr aparılır. Bunlar çox perspektivli layihələrdir və karbonun qorunması üçün çox faydalı ola bilər. Mətbuat konfransının keçirilməsində əsas məqsəd elmi ictimaiyyəti və digər maraqlı tərəfləri iqlim dəyişikliyinin Xəzər dənizinin ekosisteminə vurduğu zərərin minimuma endirilməsi imkanları barədə məlumatlandırmaqdır.

Dəniz səviyyəsinin aşağı düşməsinin əsas səbəbi kimi iqlim dəyişikliyi göstərilir. Səviyyənin enişi bütün dəniz ekosisteminə, o cümlədən dənizin bioloji məhsuldarlığına mənfi təsir göstərir. Xəzər dənizində bioloji aktivlik əsasən 25 metr dərinliyə qədər müşahidə olunur. Ən məhsuldar dərinliklər günəş işığının nüfuz etdiyi 5,0-10,0 m dərinlikdəki təbəqədir. Su səviyyəsinin azalması səbəbindən bentik orqanizmlər yeni yaşayış yerlərinə köçməyə vaxt tapmırlar. Bu da bütün ekosistemin biokütləsinin və nəticədə balıq ehtiyatının azalmasına səbəb olur. Xəzər ekosisteminə əlavə mənfi təzyiq çirklənmə, brakonyerlik və həddindən artıq balıq ovu kimi ekoloji problemlərdən qaynaqlanır.

Su keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq, biomüxtəlifliyin artmasına kömək etmək, karbon qazının konsentrasiyasını azaltmaq və dəniz ekosisteminin davamlı inkişafını təmin etmək üçün Xəzər dənizinin sahilyanı zonalarında yosunların yetişdirilməsi və yosun fermalarının yerləşdirilməsi üçün xüsusi texnologiya istifadə oluna bilər”.

Fikrət Cəfərov

Ekoloq, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru Fikrət Cəfərov qeyd edib ki, Xəzər dənizində yosunların becərilməsi, həm də çirklənmə ilə mübarizə üçün istifadə etmək olar: “Xəzər regionu dünyanın heç bir yerində olmadığı kimi iqlim dəyişikliyinin bütün problemlərini yaşayır. Xəzər dənizində yosunların becərilməsi, onlardan təkcə karbon qazını udmaq üçün deyil, həm də çirklənmə ilə mübarizə üçün istifadə etmək olar. Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin iştirakı ilə 500 milyon ABŞ dolları dəyərində “Gələcəyin İqlim İnvestisiya Fondu”nun yaradılması elan edilib”.

Günel Həsənova, Bizimyol.info