Icma.az
close
up
RU
Menu

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

Yaradıcılığın gizli mənbəyi Şahanə Müşfiq yazır

Yaradıcılığın gizli mənbəyi Şahanə Müşfiq yazır

525.az portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Şahanə MÜŞFİQ

Yuxu... Bəzən qaranlıq bir gecənin ən parlaq işığı, bəzən də insan zehninin anlaşılmaz dərinliklərində gizlənən sirli bir pəncərə. İnsan əsrlərdir yuxunun mahiyyətini anlamağa çalışır. Çünki yuxular təkcə dincəlmiş beynin təsadüfi oyunları deyil, həm də yaradıcılığın gizli mənbəyidir. Yuxudan doğulan bir fikir bəzən böyük bir ixtiraya, bəzən də möhtəşəm bir sənət əsərinə çevrilə bilir.

Elm adamlarının uzun illər apardıqları araşdırmalar sübut edir ki, yuxu sadəcə bədənə deyil, eləcə də beyinə zəruridir. İnsan beynində gün ərzində toplanmış informasiyalar yuxu zamanı emal olunur, həll olunmamış problemlər isə qeyri-adi assosiasiyalar vasitəsilə yeni bir həll tapır. REM fazası - yəni sürətli göz hərəkətləri ilə müşahidə olunan yuxu mərhələsi - yaradıcılıqla sıx bağlıdır. Beyin sanki gündəlik həyatın sərt qanunlarından azad olur, sərhədlərini itirir və azad bir oyun meydançasına çevrilir.

Tarixdə saysız nümunə var ki, yuxular ideyaların doğum beşiyi olub. Məsələn, Dmitri Mendeleyev uzun illər elementləri necə təsnif etməyi düşünürdü. Bir gecə yuxusunda cədvəli bütöv görüb səhər oyandığında onu kağıza köçürdü. Beləcə, bəşəriyyətə kimyanın ən möhtəşəm nailiyyətlərindən biri - dövri cədvəl bəxş olundu. Bənzər şəkildə, Paul Makartni məşhur "Yesterday" mahnısının melodiyasını yuxuda eşitmişdi. Oyananda pianoda ifa etdi və əsrlər boyu unudulmayacaq bir musiqi yadigarı yarandı.

Bəs bunun elmi izahı nədir? Nevrologiya göstərir ki, yuxu zamanı beynin fərqli sahələri qeyri-adi şəkildə aktivləşir. Şüuraltında gizlənən fraqmentlər bir-birinə bağlanır, məntiqi olmayan əlaqələr qurulur. Adi həyatda heç vaxt bir araya gəlməyəcək anlayışlar yuxuda dostluq edir. Məsələn, bir rəssam yuxuda quş qanadlı bir qadın obrazı görə bilər və bu, sabahkı əsərinin başlanğıcı olar. Burada təsəvvürün sərhədləri genişlənir, çünki yuxu bizi reallığın sərt məntiqindən azad edir.

Psixoloqların sözlərinə görə, insan şüuru bəzən həll edə bilmədiyi problemləri "görməməzliyə vurur". Ancaq beyin bu sualları yuxuda emal etməyə davam edir. Ona görə də "gecəni yat, səhər baxarsan" ifadəsi sadəcə xalq müdrikliyi deyil, həm də neyrobiologiyanın təsdiqlədiyi həqiqətdir. Beyin yuxu zamanı problemi başqa prizmadan görür, bəzən isə tamamilə yeni yanaşma kəşf edir.

Yuxular təkcə elmdə və musiqidə deyil, ədəbiyyatda da ilham qaynağı olub. Mary Shelley "Frankenşteyn" romanının ideyasını yuxuda gördüyünü etiraf edirdi. O, dəhşətli bir yuxudan sonra oyanaraq qələmi əlinə almış və sonradan dünya ədəbiyyatında bənzəri olmayan əsər yaratmışdı. Franz Kafka, Edqar Allan Pokimi yazıçılar isə yuxuların yaratdığı qeyri-adiliyi ədəbiyyatın mistik qatına çevirdilər.

Ancaq məsələ yalnız yaradıcılıqla bitmir. Yuxular həm də insanın daxili dünyası ilə ünsiyyət formasıdır. Bəzən gündəlik həyatda ifadə edə bilmədiyimiz duyğular yuxuda rəmzlərlə danışır. İnsanın qorxuları, ümidləri, gizli arzuları yuxuda şəkil alır. Bu, Freydin "yuxular şüurun gizli arzularıdır" tezisini yada salır. Hərçənd müasir elm bu fikri tam qəbul etmir, amma yuxunun emosional yük daşıdığı danılmazdır.

Maraqlıdır ki, bəzi alimlər yuxusuzluğun yaradıcılığı məhdudlaşdırdığını qeyd edirlər. İnsan bədəni bir neçə gün yuxusuz qaldıqda beyin yeni ideyalar yaratmaqda çətinlik çəkir. Çünki yuxu beynin "təmizlənmə" prosesidir. Onun sayəsində lazımsız informasiyalar silinir, faydalılar isə möhkəmlənir. Əgər bu proses baş verməsə, zehin yorulur və təxəyyül gücünü itirir.

Bununla belə, yuxunun sirləri hələ də tam açılmayıb. Niyə bəzən yuxularımız parlaq və aydın olur, bəzən isə parçalanmış və mənasız? Niyə bəzi yuxuları illərlə xatırlayırıq, bəzilərini isə səhər oyandığımız an unuduruq? Bu suallar hələ də cavabsızdır. Ancaq bir həqiqət var: yuxular bəşəriyyətin yaradıcılıq tarixində əvəzolunmaz rol oynayıb və oynamaqda davam edir.

Yuxu ilə yaradıcı ideya arasındakı bağ bəlkə də həyatın özü qədər qədimdir. İlk insan mağara divarına rəsmlər çəkəndə, bəlkə də o təsvirləri əvvəlcə yuxuda görmüşdü. İlk musiqi alətini quran insan bəlkə də gecə yuxusunda küləyin səsini eşitmişdi. Yəni yuxular bəşər təxəyyülünün ilkin məktəbi, yaradıcılığın gizli müəllimidir.

Bu gün də müasir alimlər və sənətkarlar yuxuların gücündən istifadə etməyə çalışırlar. Bəziləri yuxularını yazıya alır, bəziləri isə "lucid dreaming" adlanan şüurlu yuxu texnikaları ilə yaradıcılıq prosesinə təkan verirlər. Elm və incəsənətin kəsişdiyi bu məqam insanı heyrətləndirir: yuxu həm elmi fakt, həm də poetik hadisədir.

Yekunda belə bir nəticəyə gəlirik ki, yuxular insan beyninin təkcə istirahət mərhələsi deyil, həm də yaradıcı laboratoriyasıdır. Onlar bəzən bizə yeni ideya bəxş edir, bəzən də qaranlıq duyğularımızı sözsüz danışır. Yuxunun qapısını açmaq öz daxili aləmimizin ən gizli sirlərinə yol tapmaq deməkdir.

Bəlkə də gələcəkdə elm yuxuların bütün mexanizmlərini izah edəcək. Amma bu izah onların sehri və cazibəsini azaltmayacaq. Çünki yuxu bioloji proses olmaqdan əlavə, həm də insan ruhunun incə musiqisidir. Bu musiqidən doğan hər bir ideya isə dünyanı dəyişmək gücünə malikdir.

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:142
embedMənbə:https://525.az
archiveBu xəbər 08 Sentyabr 2025 23:32 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see346

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see318

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see278

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see268

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see266

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see257

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see254

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see251

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see247

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see243

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see238

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see236

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see231

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see227

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see226

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see222

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see221

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see214

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see213

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see212
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri