Yaxın Şərq yanır... Putin ciblərini doldurur... “Maariv“ ARAŞDIRMA

"Eyni zamanda, Vladimir Putin ehtiyatla davranır. Rusiya İrana məhdud hərbi və texnoloji yardım göstərməyə davam edir - etirazları yatırmaq üçün avadanlıqdan tutmuş Amerika hərbi kampaniyasını çətinləşdirən texnologiyalara qədər. Lakin Moskva Tehrana döyüş meydanında birbaşa dəstək verməkdən yayınır..."

İran ətrafında gərginlik gözlənilmədən Rusiyanın mövqeyini, ən azı qısa müddətli perspektivdə gücləndirir. Münaqişənin başlamasından bəri neft və qaz qiymətlərinin artması, xüsusən də qlobal dəniz ticarətinin təxminən 15%-nin və qlobal enerji təchizatının təxminən 20-22%-nin keçdiyi Hörmüz boğazının bağlanması nəzərə alınmaqla, Moskvanın gəlirlərini artırır və enerji bazarındakı rolunu gücləndirir.

Moderator.az  "9-cu kanal" portalına istinadla xəbər verir ki, qlobal geo-siyasət və risklərin idarə edilməsi üzrə ekspert Dr. Anat Hoçberq-Marom bu barədə israilin digər "Maariv" veb- saytındakı köşəsində yazır.

Dünyanın əsas enerji bölgələrindən birində təchizatda baş verən fasilələr Rusiya neftinə tələbatı artırır. Yaxın Şərq qlobal neft istehsalının təxminən 30%-ni, İran isə qlobal neft ixracının təxminən 3,5%-ni təşkil edir. Bölgədən tədarükün azalması alıcıları alternativ mənbələr axtarmağa sövq edir. Və Moskva burada səhnəyə çıxır. Hindistan və Çin kimi böyük Asiya ölkələri Rusiya neftinin xüsusilə aktiv alıcılarıdır. Çin əvvəllər İran neftinin təxminən 90%-ni alırdı.

ABŞ siyasəti Kremlə dolayı dəstək də verir. Donald Tramp administrasiyası qlobal bazarı sabitləşdirmək və neft çatışmazlığının qarşısını almaq üçün Hindistana qarşı tarifləri yumşaldır və Rusiyaya qarşı sanksiyaları zəiflədir. Bu, Nyu-Dehlini daha çox Rusiya nefti almağa təşviq edir. Eyni zamanda, "OPEC+" ölkələri hasilatı artırmaqda çətinliklərlə üzləşirlər.

Xüsusilə, Səudiyyə Ərəbistanı gündə təxminən 1,5-2 milyon barel neft istehsal edir. Bu vəziyyət Rusiyaya karteldəki iştirakından gəlirləri artırmaq və geo-siyasi təsirini gücləndirmək üçün istifadə etmək imkanı verir.

"Brent" markalı xam neftin qiyməti artıq barel üçün 90 dollara yaxınlaşır. Rusiyanın "Urals" markalı xam nefti baha satılır. Nəticədə qlobal böhran şəraitində belə, Kremlin gəlirləri artır. Bahalı enerji Avropa və Asiyada istehlak modellərini dəyişdirir, ticarət blokları arasındakı uçurumu dərinləşdirir və qlobal iqtisadi artımı yavaşlatır.

Moskva təkcə iqtisadi fayda deyil, həm də siyasi dividendlər əldə edir. Dünyanın diqqəti tədricən Ukraynadakı müharibədən Yaxın Şərqdəki hadisələrə keçir. ABŞ Fars körfəzi bölgəsinə daha çox resurs yönəldir. Kremlə təzyiq azalır və Vladimir Putinin manevr imkanları genişlənir. Rusiya lideri ABŞ və İsrailin hücumlarını rəsmi olaraq pisləyərək onları "təcavüz aktları" adlandırdı, lakin bunu sərt sözlər və təhdidlər olmadan etdi. Bu ritorika Moskvaya diplomatik çeviklik verir və özünü potensial vasitəçi kimi təqdim etməyə imkan verir.

Eyni zamanda, Kreml Fars körfəzi ölkələri ilə münasibətləri qorumağa çalışır. Son illərdə BƏƏ, Qətər və Bəhreyn Rusiya elitaları üçün mühüm maliyyə mərkəzləri kimi ortaya çıxıb. Moskva Tehranla strateji əməkdaşlığını vurğulayaraq bu dövlətlərin liderləri ilə əlaqələr saxlayır.

Eyni zamanda, Vladimir Putin ehtiyatla davranır. Rusiya İrana məhdud hərbi və texnoloji yardım göstərməyə davam edir - etirazları yatırmaq üçün avadanlıqdan tutmuş Amerika hərbi kampaniyasını çətinləşdirən texnologiyalara qədər. Lakin Moskva Tehrana döyüş meydanında birbaşa dəstək verməkdən yayınır. Kreml Rusiyanın resurslarının məhdudluğunu və ABŞ ilə birbaşa toqquşma risklərini nəzərə alır...

İran rejiminə çox yaxın dəstək İsrail və Körfəz ölkələri ilə də münasibətlərə zərər verə bilər. Bu əlaqələr Rusiyanın Yaxın Şərqdəki strategiyasının əsas elementləri olaraq qalır. Buna görə də Kreml birbaşa hərbi müdaxilədən yayınmaqla yanaşı, böhrandan faydalanmağa imkan verən praqmatik yanaşma tətbiq edir.

Lakin qısamüddətli qazancın arxasında ciddi strateji bir dilemma dayanır. Moskva İranın nüvə obyektlərinə qarşı məhdud əməliyyata ümid edirdi. Lakin daha geniş münaqişə Rusiyanın Çinlə yanaşı əsas strateji tərəfdaşlarından birinin süqutuna səbəb ola bilər.

İslam Respublikası zəifləsə və ya dağılsa, Yaxın Şərqdə güc balansı dəyişəcək. Bəşər Əsədin devrilməsindən, "Hizbullah"ın zəifləməsindən və "HƏMAS"-a ağır zərbədən sonra regionda artıq əhəmiyyətli dəyişikliklər baş verir. Tehranın mümkün süqutu Moskvanın regionda təsirini gücləndirmək üçün etibar etdiyi sözdə "müqavimət oxu"nu sarsıda bilər.

Vladimir Putin üçün bu, ikiqat riskdir. Rusiya Ukraynadakı müharibə üçün vacib olan ballistik raketlər və dronlarla təchiz edən tərəfdaşını itirə bilər. Eyni zamanda, Yaxın Şərqdəki anti-Qərb bloku da zəifləyəcək. Buna görə də hazırda neft gəlirləri əldə etsə də, Moskva uzunmüddətli perspektivdə ciddi sarsıntılarla üzləşə bilər - enerji bazarlarındakı qeyri-sabitlikdən qlobal ticarət və maliyyə risklərində yavaşlamaya qədər. Başqa sözlə, bu gün Rusiyaya milyardlarla dollar gətirən böhran sabahkı gücünün təməllərini sarsıda bilər...

Tərcümə və təqdim etdi: 

Sultan Laçın