Yazda sular qaynayır, təzyiq isə “oynayır”

Yaz ürək və qan damarları ilə bağlı təhlükənin artdığı fəsildir. Kardioloqların fikrincə, məhz yazda təzyiq böhranları, infarktlar daha çox müşahidə edilir. Bəs nə səbəbdən ilin bu fəsli ürək və qan damarları üçün qorxulu hesab edilir? Terapevt Məlahət Məmmədova XQ-yə açıqlamasında bu suala belə cavab verdi:

– Yazda hava son dərəcə qeyri-sabit keçir. Adətən, səhər soyuq, gündüz isti, axşam isə yenidən soyuq ola bilir. Gün ərzində temperatur və atmosfer təzyiqindəki bu cür dəyişikliklər qan damarlarının tonuna təsir edərək onların daralmasına və ya əksinə, genişlənməsinə səbəb olur. Bunun da öz növbəsində, ürək-damar sisteminə əlavə stress yaratması və müxtəlif – hipertensif böhranlar (qan təzyiqində kəskin yüksəlmə), xroniki ürək çatmazlığının kəskinləşməsi kimi pozuntular yaratması mümkündür.

Qışdan sonra orqanizm ürək üçün vacib olan – qan təzyiqini və ürək ritmlərini tənzimləyən maqnezium, miokardın funksiyasını dəstəkləyən kalium, hipertoniya riski ilə əlaqələndirilən D vitamini, damarları iltihabdan qoruyan Omeqa-3 və digər maddələrin çatmazlığından əziyyət çəkir. Bu elementlərin azlığı qan damarlarının elastikliyini zəiflədir, stress və təzyiq dəyişikliklərinə daha həssas edir.

Yazda gündüz saatlarının artması ilə əlaqədar elə bil orqanizm yenidən qurulur. Xüsusilə, hormonların istehsalında əhəmiyyətli dəyişikliklər baş verir. Bu isə yuxunun keyfiyyətinə və sağlamlığın digər fizioloji əsaslarına təsir göstərir. Bədənin belə dəyişikliklərə uyğunlaşmaq üçün əlavə enerji sərf etməsi yorğunluğu artırır, əsəbilik, yuxu problemləri, həyəcan yaradır.

Həkim onu da vurğuladı ki, məhz yaz aylarında hipertoniya, ateroskleroz, ürək-damar xəstəlikləri (KD) və şəkərli diabet xəstələri özlərini daha zəif, yorğun və gərgin hiss edirlər:

– Bu patologiyalar temperatur və rütubət dəyişiklikləri ilə əlaqədar qan damarlarının spazmlara həssaslığını artırır, qan laxtalarının daha çox əmələ gəlməsinə səbəb olur və aritmiya yaradır.

Bahar istiliyinin gəlişi ilə bir çox insanlar iş yükünü kəskin şəkildə artırır. Məsələn, çalışmağa, idmanla məşğul olmağa və ya ümumi təmizliyə başlayırlar və açıq havada daha çox vaxt keçirirlər. Amma yadda saxlamaq lazımdır ki, belə vaxtlarda ürəyi və ya qan damarları sağlam olmayan bir insan qışda az hərəkət edirsə, qəfil yüklənmə və ya onların kəskin artması infarkt da daxil olmaqla bir çox təhlükəli pozuntulara yol aça bilər.

Yazda ürək və damarları qorumaq üçün öncə qan təzyiqinə nəzarət edilməlidir. Əgər hipertoniya və ya təzyiq dalğalanmalarına meyillisinizsə, hər gün, bir neçə dəfə qan təzyiqi ölçülməlidir. Gündəlik həyatda qəfil hərəkətlərdən, məsələn, yataqdan tez qalxmaq kimi adətdən çəkinmək lazımdır.

Həkimin tövsiyə etdiyi dərmanlar (antihipertenziv, antiplatelet agentləri) təyin edilmiş rejimə uyğun olaraq qəbul edilməlidir.

Ürək üçün düzgün qidalanmanın vacibliyini vurğulayan həkim sonra dedi:

– Yazda daha çox tərkibində maqnezium və kalium olan qidalar yemək lazımdır. Maqnezium sinir hüceyrələri üçün də vacibdir və enerji yaratmaqla zülalların, yağların və karbohidratların kimyəvi və bioloji dəyişikliklərini təmin edir. Kifayət qədər maqnezium olmadıqda, əzələlərdə enerji yığılmır, sinir sistemi, vəzilər, böyrəklər, əzələlər, beyin, ürək və damarlara pis təsir edir və xəstəliklər meydana gəlir.

Paxlalılar, soya unu, yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər, bəkməz, balqabaq, qoz, şokolad, fıstıq, çuğundur yarpaqları, yulaf əzməsi, bişmiş kartof, kakao tozu, şüyüd, keşniş, adaçayı, kərəviz, reyhan, quru xardal, kəklikotu, razyana, tərxun, kimyon maqnezium tərkibli qidalardır.

Pəhrizdə Omeqa-3 doymamış yağ turşularının mənbələri – balıq, qoz-fındıq, bitki yağları, kətan toxumu və yağı, qırmızı mərci, xardal və dənələri olmalıdır. Amma gündə bir ovuc qoz, mərcimək, 2 xörək qaşığı kətan toxumu yağı içməklə orqanizmi Omeqa -3-lə təmin etmək mümkündür.

Duz qəbuluna ciddi nəzarət etmək lazımdır. Ondan gündə 5 qramdan çox istifadə düzgün hesab edilmir. Bu, onunla bağlıdır ki, duz bədəndə suyu saxlayır. Bu əlavə su isə qan damarlarının divarlarına təzyiq göstərir. Rasiona kalium tərkibli qida məhsullarının əlavə edilməsi qan təzyiqinin azaldılması üçün duzdan imtina edilməsi ilə müqayisədə daha səmərəli ola bilər. Pomidor püresi, maya, protein tozu, qızardılmış püstə, kişmiş, qarışıq quru meyvələr, gavalı, balqabaq toxumu, təzə cəfəri, səhər yeməyi üçün badam yağı, banan kaliumla zəngin qida məhsullarıdır.

Kifayət qədər – gündə 1,5 – 2 litr su içilməli və kofedən sui-istifadə edilməməlidir.

Oturaq həyat tərzinə son qoyulmalı, fiziki fəaliyyət artırılmalıdır. Yazda idmana başlamaq istəyənlər yadda saxlamalıdırlar ki, təlim keçməyiblərsə bədənin yüklənməsinə nəzarət edilməlidir. İdman hərəkətlərinə həkimin tövsiyəsi ilə yüngül hərəkətlərdən başlayıb, gün keçdikcə məşqlərin növünü və vaxtını artırmaq lazımdır.

Z.HÜSEYNOVA
XQ