Yemək uğrunda həyat Əmək necə insanı azad etdi?

İbtidai insanın gündəlik həyatında vaxt anlayışı bugünkü kimi deyildi. Mütəxəssislər bildirirlər ki, qədim dövrlərdə yaşayan insanın vaxtı müasir iş adamından belə az idi, çünki o, günün böyük hissəsini yalnız qida tapmağa sərf edirdi.

“Yeni Sabah” xəbər verir ki, səhərdən axşama qədər meşələrdə və açıq ərazilərdə dolaşan ibtidai insan tapdığı yeyilə bilən hər şeyi – böyürtkən, çərəz, ağac pöhrəsi, yarpaq, sürfə və digər xırda canlıları – özü və övladları üçün toplamaq məcburiyyətində qalırdı. Çünki menyusu əsasən bu cür az kalorili və xırda qidalardan ibarət olduğuna görə çox yeməli olurdu.

İnsan oyaq olduğu bütün vaxtı qida axtarmaq və tapdıqlarını yeməklə keçirirdi. Tapdığı qidanın böyük hissəsini dərhal istehlak etməli idi. Əgər qidalanmanız böyürtkən, yarpaq, sürfə və digər xırda nemətlərdən ibarətdirsə, doymaq üçün çox miqdarda yemək məcburiyyətindəsiniz.

Bu gün bir maral sürüsü necə bütün vaxtını torpaqdakı xırda bitkiləri axtarıb yeməyə sərf edirsə, qədim insan topluluqları da eyni şəkildə yaşayırdı. Gün boyu qida axtarsalar da, çox zaman tam doya bilmirdilər.

Alimlər qeyd ediblər ki, buna baxmayaraq insan “işləmək” anlayışının sehrli gücünü erkən mərhələdə kəşf etdi. Çünki əmək təkcə vaxt aparmır, eyni zamanda vaxt qazandırır.

Əgər başqasının səkkiz saata gördüyü işi dörd saata görə bilirsinizsə, bu o deməkdir ki, dörd saat qazanırsınız. Bir işi görmək üçün lazım olan vaxtı yarıya endirən alət icad edirsinizsə, həmin işə sərf etdiyiniz zaman da yarıya düşür.

İnsan hələ ibtidai mərhələdə olsa da, bu üsulu anladı. O, alət hazırlamaq üçün saatlarla zəhmət çəkirdi. Lakin iti daş alət düzəltdikdən sonra ağac qabığının altındakı sürfələri çıxarmaq, budağı yonub düzləşdirmək, torpaq altındakı yeməli kökləri qazmaq və ya otlar arasında gizlənmiş kiçik heyvanı öldürmək xeyli asanlaşdı.

Mütəxəssislərin fikrincə, alətlərin təkmilləşməsi qida toplama prosesini sürətləndirdi. Bu isə insanın qida axtarışına daha az vaxt sərf etməsinə və yeni alətlər hazırlamağa daha çox zaman ayırmasına şərait yaratdı.

Alət düzəltməkdə hər irəliləyiş insana daha çox qida qazandırdı. Daha çox qida isə daha çox zaman demək idi. Beləcə insan həm qidalanma imkanlarını artırdı, həm də inkişaf üçün əlavə vaxt əldə etdi.

Aydan Hacı