Yeni il xristian bayramıdırmı? İLGİNC faktlar

Yeni il bayramına sayılı günlər qalıb.

Hər il bu ərəfədə “Yeni il xristian bayramıdırmı?” sualı yenidən gündəmə gəlir və bu mövzu ətrafında cəmiyyətdə geniş müzakirələr, bəzən isə kəskin mübahisələr yaranır. Sosial şəbəkələrdə, ailə və dost məclislərində, hətta mediada bu məsələ müxtəlif baxış bucaqlarından dəyərləndirilir, fərqli mövqelər ortaya qoyulur.

Bir tərəf Yeni ili sırf təqvim dəyişikliyi və dünyəvi bayram kimi qəbul edərək onu digər ümumbəşəri bayramlar kimi qeyd etməyin təbii olduğunu düşünürsə, digər tərəf bu bayrama daha ehtiyatla yanaşır.

Belə ki, Yeni ili adi, şənlik xarakterli, insanları bir araya gətirən, ümid və arzularla dolu bir gün kimi qeyd edənlərlə yanaşı, onu qəbul etməyən, qeyd etməyin doğru olmadığını düşünənlərin də sayı az deyil. Bu insanlar əsasən bildirirlər ki, bizim öz milli və dini kimliyimiz, əsrlər boyu formalaşmış adət-ənənələrimiz və bayramlarımız var. Onların fikrincə, başqa mədəniyyətlərdən gələn bayramları qeyd etmək yerinə Novruz bayramı, dini bayramlar və xalqımızın tarixindən, dünyagörüşündən qaynaqlanan mərasimlər daha ön planda olmalıdır.

Məhz bu düşüncə tərzinə görə, bəzi ailələr evlərində Yeni il ağacı bəzəmir, şənlik təşkil etmir və bu günü adi gün kimi keçirirlər.

Lakin dini ekspertlər qeyd edir ki, xristianlar Milad bayramını - İsa Məsihin dünyaya gəlişini dekabrın 25-də qeyd edir, 31 dekabr isə sadəcə yeni təqvim ilidir.

Belə ki, pravoslavlar Milad bayramını yanvar ayının 6-dan 7-nə keçən gecə qeyd edir, bayram günü yanvarın 7-dir. Yanvarın 19-da isə Rəbbin Vəftizi bayramı qeyd edilir. 31 dekabrdan 1 yanvara keçən gecə qeyd edilən Yeni il bayramı dünyəvi təqvimə görə qeyd edilən bayramdır, yəni dini mahiyyəti yoxdur. Sadəcə kilsələrdə həmin gün Allaha yeni təqvim ili üçün xeyir-dua və lütf duaları edilir.

Beləliklə, Yeni il və ya Təzə il bayramı dünyanın müxtəlif xalqları üçün ənənəvi bayrama çevrildiyi kimi, Azərbaycanda da insanların məişətinə daxil olub. Bu gün ən çox istifadə edilən təqvim sistemi olan Qriqorian təqvimində Yeni il yanvarın 1-də (Yeni il bayramı, Yeni il ərəfəsindən sonra) baş verir. Bu, həm də orijinal Yuli təqvimində və Qədim Roma təqvimində (e.ə. 153-cü ildən sonra) ilin ilk günü idi. Yəhudilərdə Roş-Ha-Şana və İslamda Hicri Yeni il qeyd edilir.

Məlumata görə, bu bayramın yaranmasının azı 25 əsrlik tarixi var. İlin dəyişməsini bayram etmək adəti ilk dəfə qədim Mesopotamiyada yaranıb. Eramızdan əvvəl IV minilliyin sonunda Şumer, Babilistan, Assuriya kimi bu günümüzə qədər gəlib çatan, mədəni irsiylə hələ də bizi heyrətləndirən mədəniyyət mərkəzləri burada təşəkkül tapıb.

Tarixçi alimlərin fikrincə, məhz həmin dövrdə burada Yeni ilin gəlişi ilk dəfə bayram edilib. Martın axırında Dəclə və Fərat çaylarında suyun səviyyəsi artanda əkin-biçin işləri başlayarmış. İnsanlar yeni ilin gəlişini də elə o zaman qeyd edərmiş. 12 gün ərzində təntənəli mərasimlər davam edərmiş.

Əsrlər keçdi. Roma dövləti rəsmi olaraq xristian dövləti kimi tanındı. Məlum oldu ki, İsa peyğəmbərin doğum günü də elə dekabrın son günlərinə təsadüf edir. Beləcə bu bayram həm yeni ilin gəlişini, həm həyatın ölüm üzərində qələbəsini, həm də Milad gününü özündə birləşdirmiş oldu.

Tarixçilərin fikrincə, Yeni il ənənələrinin yaşı 5 mindən az deyil. Bu ənənələr əkinçilik mədəniyyətinin yaranması ilə bağlıdır. Bir çox xalqlarda Yeni il 1 sentyabrdan və ya bahar, yaxud payız gecə-gündüzünün bərabərliyindən sonra başlayırdı.

Yeni ili qışın ortalarında qeyd etmək ənənəsi e.ə. 45-ci ildə Qədim Romada Yuli Sezarın təşəbbüsü ilə yaranıb. Yeni qəbul edilən və təsisçisinin şərəfinə Yulian təqvimi adlandırılan təqvim hər ay birinin adını daşıyıb və Yeni il yanvarın 1-dən başlanıb. Belə sayılır ki, Yeni ili şənlənərək və evləri bəzəyərək qeyd etmək ənənəsi məhz o zamanlar yaranıb.

Orta əsr Avropasında Yeni ilin qeyd edilməsi bütpərəstlərlə assosiasiya edilirdi. Buna görə də 567-ci ildə katolik kilsə 1 yanvarda Yeni ili qeyd etməyi qadağan etdi. Lakin son orta əsrlərdə Yeni ili yanvarın 1-dən başlamaq ənənəsi qaytarılır.

Rusiya imperiyasında Yeni ilin yanvarın 1-dən qeyd olunması Birinci Pyotrun 1699-cu il 15 dekabr tarixli fərmanı ilə təsis edilib. /Musavat.com/