Yerin atmosferini kosmosa aparan elektrik sahəsi aşkarlanıb

Alimlər, Yerin atmosfer qatından çox yüksəkdə, hələ ki, gizli olan bir elektrik sahəsinin varlığını aşkar ediblər. Bu sahə, Yerin yuxarı qatlarına təsir edərək, hissəciklərin kosmosa doğru hərəkət etməsinə səbəb olur.

Bizimyol.info xəbər verir ki, ilk dəfə olaraq NASA-nın "Endurance" raketi ilə ölçülən bu ambipolyar elektrostatik sahənin nəticələri "Nature" jurnalında dərc edilib.

Bu elektrik sahəsi, hərçənd zəif olsa da, Arktika üzərində 250-768 km yüksəklikdə təxminən 0,55 volt gücündədir. Lakin sahənin təsiri çox güclüdür. O, ionosferin hündürlüyünü 271% artırır və oksigenin maqnetosferə axışını 3800%-dən çox gücləndirir. Bu proses, "polar külək" adlanır və Yerin atmosferinin uzun müddətli qorunmasına, eləcə də kosmik havanın formalaşmasına təsir edir.

Bu elektrik sahəsi, günəş şüalarının təsiri ilə yüngül elektronlar və ağır ionlar arasında qarşılıqlı əlaqə nəticəsində meydana gəlir. Həmin ionlar bir arada qalaraq plazma yaradır, ambipolyar sahə isə onları birləşdirir. Bu şəkildə hissəciklər, Yerin maqnit xətləri boyunca kosmosa doğru hərəkət edir.

NASA tərəfindən göndərilən raket, may ayında 2022-ci ildə Şpitsbergen adasından havaya qalxıb, 768 km məsafəni uçaraq uğurla Qrenlandiya dənizinə eniş edib. Potensialı kiçik olsa da, bu sahə hidrogen və oksigen ionlarına təsir edərək onları atmosferin yuxarı qatlarına doğru aparır.

Aparıcı elmi işçi Qlin Kollinsonun sözlərinə görə, ambipolyar sahə Yerin üçüncü qlobal enerji sistemi kimi qəbul edilməlidir. Bu sistem, yer qabığı və maqnit sahəsi ilə yanaşı, atmosfer qazlarının axışını, kosmik havanı və planetin uzunmüddətli stabilliyini formalaşdırır.

Alimlər həmçinin vurğulayıblar ki, belə sahələr ionlaşdırılmış atmosferə sahib olan bütün planetlərdə mövcud olmalıdır. Bu da ekzoplanetlərin yaşama qabiliyyətini qiymətləndirmək üçün vacib bir məlumat verir.

Qadir, Bizimyol.info