Yuxular günümüzə necə təsir edir? Yeni ARAŞDIRMA

Yeni araşdırma yuxularla gün ərzindəki rifahımız arasında əlaqə tapıb.

Neyroalimlər iddia edirlər ki, yuxularda yaşadığımız duyğular ertəsi gün səhər əhvalımıza təsir edə bilər və həmçinin uzunmüddətli emosional tənzimləmə mexanizmlərimizlə müxtəlif yollarla əlaqələndirilir.

Lent.az-ın xarici mediaya istinadən xəbərinə görə, alimlər təhlillərini yuxulardakı qorxunun adaptiv funksiyaya xidmət edə biləcəyi ilə bağlı geniş yayılmış fərziyyəyə əsaslandırıblar - məruz qalma terapiyasına bənzər bir təlim modeli, burada insanın tədricən təhlükəsiz bir mühitdə qorxuya reaksiya verməyi öyrəndiyi bir növ. Həqiqət budur ki, yuxularda biz nisbətən qorunan bir məkanda yaşayırıq: hadisələr həyəcan verici olsa belə, oyanış təhlükəni dayandırır, buna görə də nəzəri olaraq qorxu beynin təhdidlərə real nəticələr olmadan reaksiya verməsinə kömək edə bilər.

Araşdırmanın məqsədi yuxularda olan emosiyaların, xüsusən də qorxu və sevincin insanın oyanma zamanı emosional vəziyyətinə təsir edib-etmədiyini müəyyən etmək olub. Bunu etmək üçün komanda 500-dən çox iştirakçının yuxu hesabatlarını təhlil edib. 

Araşdırmaçılar böyük bir dil modeli və maşın öyrənmə alqoritmlərindən istifadə edərək yuxulardakı emosiya səviyyəsini, xüsusən də qorxu və müsbət emosiyaları avtomatik olaraq təsnif edib və ölçüblər. Nəticədə əldə edilən göstəricilər ertəsi gün iştirakçıların emosional vəziyyətləri ilə müqayisə edilib.

Nəticələr qeyri-müəyyən olub. Gündəlik səviyyədə yuxularda daha çox qorxu, ertəsi gün səhər əhval-ruhiyyənin pisləşməsi ilə əlaqələndirilib. Lakin fərdi səviyyədə fərqli bir model müşahidə edilib: emosiyaları yatırmaq əvəzinə qəbul etmək kimi daha adaptiv emosional tənzimləmə strategiyalarından istifadə edən insanların, orta hesabla, yuxularında daha çox qorxu bildirmə ehtimalı daha yüksək olub.

Araşdırmaçılar yalnız qorxuya deyil, həm də müsbət emosiyalara, xüsusən də sevincə xüsusi diqqət yetiriblər. Onlar yuxuların emosional mürəkkəbliyinin, yəni müxtəlif emosiyaların eyni vaxtda mövcudluğunun əhəmiyyət kəsb edib-etmədiyini araşdırıblar. Məlum olub ki, yuxularda qorxu və sevincin kombinasiyası olduqda, iştirakçıların səhərlər mənfi əhval-ruhiyyə bildirmə ehtimalı daha azdır. Bu, tədqiqatın yeni və gözlənilməz tapıntılarından biri olub və bu, yuxularda emosional müxtəlifliyin qoruyucu təsirini göstərə bilər.

Araşdırmaçılar həmçinin emosional emalın nə vaxt baş verdiyi sualına da toxunublar: yuxu zamanı, yoxsa oyandıqdan sonra, insanın yuxunu xatırlayıb yenidən şərh etməsi. Lakin hazırda bu məsələ ilə bağlı elmi fikir birliyi yoxdur. Əvvəlki bəzi nəzəriyyələr emosiyaların tənzimlənməsinin birbaşa yuxular zamanı baş verdiyini irəli sürsə də, yeni məlumatlar yuxunun gün ərzində, xüsusən də səhər insanın vəziyyətinə təsirinin də əhəmiyyətli rol oynadığını göstərə bilər.

Araşdırma həmçinin adi narahatlıq yuxuları ilə klinik kabuslar arasındakı fərqi də araşdırıb. Kabuslar adətən insanı yuxuya verən pis yuxulardan fərqli olaraq, insanı oyandıracaq qədər güclü yuxular kimi müəyyən edilir. Eyni zamanda, xroniki kabuslar, xüsusən də təkrarlanan travmatik yuxularla xarakterizə olunan posttravmatik stress pozğunluğu olan insanlar üçün təsirli müalicələr mövcuddur.

Xroniki kabuslar mənfi zehni və fiziki sağlamlıq nəticələri ilə əlaqəli və müalicə tələb etsə də, adi pis yuxuların fərqli bir mənası ola bilər. Onlar potensial olaraq yalnız stress əlaməti deyil, həm də beynin adaptiv mexanizmlərinin və emosional dayanıqlıq qabiliyyətinin təzahürü ola bilər.