Zəngəzur dəhlizi və “Fransa koordinatorluğu”

Dekotini rəsmi Parisin yeni məkrinin anonsunu verir

Fransanın Xarici İşlər Nazirliyində Ermənistanla əməkdaşlıq üzrə koordinator postu yaradılıb. Bu barədə məlumatı ölkənin İrəvandakı səfiri Olivye Dekotini dünən Ermənistan–Fransa mərkəzləşdirilməmiş əməkdaşlığı ilə bağlı Gorusda keçirilmiş 5-ci konfransdakı çıxışında verib. Əslində, hər şey aydındır. Fransanın Ermənistanı himayəyə götürdüyü də, birincinin ikincini illüziya bataqlığında boğmaq üçün əlindən gələn hər şeyi etdiyi də.

Beləliklə, səfir Dekotini bildirib ki, belə bir koordinatorluğun dünyada analoqu yoxdur. Diplomat haqlıdır. Çünki beynəlxalq müstəvidə Ermənistanı Fransa kimi alətə çevirən ikinci dövlətə rast gəlinmir. Ancaq hesab edirik ki, rəsmi Parisin ayrıca koordinatorluq kimi post təsis etməsinə ehtiyac yoxdur. Onsuz da Fransanın xarici siyasəti ancaq Ermənistan üzərində qurulub. Belə təsəvvür var ki, o boyda ölkə işini-gücünü buraxıb yalnız haylarla məşğuldur. Daha yaxşı olar ki, tez bir zamanda referendum keçirilsin və Ermənistan Fransanın quberniyasına çevrilsin. Yəni, de-fakto mövcud olan durum hüquqi cəhətdən də rəsmiləşsin.

Bəli, Prezident Emmanuel Makron administrasiyası özünün erməni təəssübünü göstərmək üçün dəridən-qabıqdan çıxır. Bu mənzərə istər-istəməz, yada 2025-ci il yanvarın 14-də imzalanmış ABŞ-Ermənistan Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası adlandırılan və pafosla təqdimatı aparılan sənədi xatırlatdı. Məlum olduğu kimi, sənədin ərsəyə gəlməsindən cəmi altı gün sonra Birləşmiş Ştatlarda Prezident Donald Tramp dövlət başçısı kimi fəaliyyətə başladı və hazırda sözügedən xartiyadan nəinki danışan, adını belə tutan yoxdur. Heç şübhəsiz, Makron prezidentlikdən gedəndən sonra Fransa XİN-dəki koordinatorluq da tarixin zibilliyinə göndəriləcək.

Amma hələlik Ermənistan üzrə ayrıca koordinatorluğa “ehtiyac” var. Bunu səfir Dekotininin bildirdikləri də təsdiqləyir. Onun sözlərinə görə, Ermənistanla Fransa arasında çoxşaxəli əlaqələr mövcuddur. Əlaqələrin məqsədi də var. Söhbət geosiyasi vəziyyətə təsir göstərməkdən gedir. Yəni, Paris və İrəvan birləşib qlobal duruma təsir göstərəcəkmişlər. Hər halda, yanaşmanın bəsit olduğunu təxmin etmək o qədər də çətin deyil. Fransa kimi dövlətçilik ənənələrinə malik ölkə nə günə qalıb ki, onun geosiyasi duruma təsir vasitəsi Ermənistandır. Amma təəccüblənməyək. Çünki Makron Fransası, həqiqətən, pis gündədir.

Əlbəttə, belə konfransın Gorusda, daha dəqiq desək, Sünikin – Zəngəzurun mərkəzində keçirilməsi sıradan məsələ deyil. Fransa erməni avantürasına mənəvi obraz qazandırmaqla məşğuldur. Elə səfir Dekotininin digər söylədikləri də fikrimizin sübutudur. Məsələn, o deyir ki, Gorus Qarabağdan köçkün düşmüş ermənilərin məskunlaşdığı bölgədir. Halbuki həmin ermənilərin böyük hissəsi İrəvana sığınıb, əhəmiyyətli qismi isə ümumən ölkəni tərk edib. Yəni, fransız səfir ağ yalan danışır.

Dekotininin Gorusun sülh yaradan şəhər olmasına dair ucuz populizmini də bir kənara qoyuruq. Başlıca məqam diplomatın Gorusu kəsişən şəhər kimi qələmə verməsidir. Onun sözlərinə görə, əsas fəaliyyət sülhün qurulmasına yönəldilib: “Gorus yenidən yolayrıcına çevriləcək və bizim burada varlığımız, məncə, çox əhəmiyyətlidir”.

Dekotini nə söylədiyinin fərqindədir. Diplomat ölkəsinin Ermənistan hakimiyyətinin “Dünyanın kəsişməsi” avantürasının müdafiəsinə qalxdığını vurğulayır. O zaman belə bir sual yaranır: Görəsən, Azərbaycan torpaqları işğalda qalanda Fransanın rəhbərliyində kiminsə yadına Gorusu kəsişən nöqtəyə çevirmək düşürdümü? Əsla yox! Digər tərəfdən, erməni iqtidarının “Dünyanın kəsişməsi” təşəbbüsünün Azərbaycanın Zəngəzur dəhlizi ideyasına qarşı olduğu məlumdur. Yəni, indi səfir Dekotini Gorusu kəsişmə nöqtəsinə çevirməklə, ölkəsinin açıq şəkildə məhz Zəngəzur dəhlizinə qarşı çıxdığını ortaya qoyur. Belə nəticəyə gəlmək olar ki, barəsində əvvəldə söz açdığımız koordinatorluğun başlıca missiyası da elə budur.

Əvvəldə Fransanın Ermənistanı illüziya bataqlığında boğduğuna dair fikir də bildirmişdik. Sonda bir daha həmin fikrin üzərində dayanaq. Məsələ ondadır ki, rəsmi İrəvan var gücü ilə Ermənistanı regional kommunikasiyaların açar fiquruna çevirmək niyyəti güdür. Fransa bu məqsədə “erməni kartı”nı daim işlək vəziyyətdə saxlamaq vasitəsi kimi yanaşır. Halbuki rəsmi Paris başda olmaqla, ermənipərəstlərin unutduqları bir məqam var – Cənubi Qafqazda Azərbaycanın razılığı olmadan heç bir layihə gerçəkləşə bilməz.

Azərbaycan isə mövqeyində qətidir. Ölkəmiz Zəngəzur dəhlizini böyük Orta Dəhliz ideyasının tərkib hissəsi kimi görür. Mövcud xüsusdakı başlıca məqamlardan biri də Naxçıvana yoldur. Rəsmi Bakı yolun maneəsizliyində - heç bir gömrük və sərhəd nəzarəti olmadan fəaliyyət göstərməsində maraqlı və israrlıdır. Yol “Azərbaycandan Azərbaycana yol” statusu daşımalıdır.

Ermənistan məsələnin bu qoyuluşu ilə razı deyil. Ona görə də ölkəmiz Tehranla Naxçıvana yolun İran ərazisindən keçməsi barədə razılıq əldə edib. Ancaq görünən budur ki, Fransa başda olmaqla dünya ermənipərəstləri məsələnin bu tərəfi ilə də razı deyillər. Onlar Ermənistanın qlobal marşrutdan kənarda qalma reallığı ilə barışa bilmirlər və heç şübhəsiz, qarşıdakı müddətdə vəziyyəti gərginləşdirmək, ümumən Orta Dəhliz ideyasının gerçəkləşməsinə maneçilik törətmək istəyəcəklər. Bu məntiqlə Gorus, daha doğrusu, Sünik əsas nöqtədir. Həm də ona görə ki, Fransa başda olmaqla, ermənipərəstlər yaxşı bilirlər ki, onların regionda vəziyyəti destabilizə etmək cəhdləri ölkəmizin müqaviməti ilə üzləşəcək. Fransa XİN-də yaradılmış koordinator postu əslində, bu perspektivi əlavə nəzarətdə saxlamaq vasitəsi kimi “cəlbedicidir”. Koordinatorluğun məkrli niyyətə hesablandığını təsdiqləyən ən mühüm məqam da budur.

C.ƏVƏZ
XQ