ABŞ dəki şatdaun nədir? Hər həftə 7 milyard dollar itkisi

ABŞ Konqresi yeni maliyyə ili üçün büdcəni qəbul edə bilmədiyinə görə federal hökumət oktyabrın 1-dən etibarən fəaliyyətini dayandırmaq məcburiyyətində qaldı (“şatdaun”). Bu, ABŞ tarixində 21-ci, prezident Donald Trampın dövründə isə dördüncüdür.

Ölkə.Az xəbər verir ki, “şatdaun” nəticəsində son 7 ildə ilk siyasi böhrana daxil olub. Baxmayaraq ki, son illərdə Amerika hökuməti yalnız qismən bağlanıb, Konqres üzvləri danışıqlar davam edərkən bir neçə ay ərzində davam edən qətnamə qanun layihələrini qəbul ediblər.

Ən uzun bağlanma Trampın ilk prezidentliyi dövründə baş verib, 35 gün davam etdi – 22 dekabr 2018-ci ildən 25 yanvar 2019-cu ilədək. O vaxtlar ödənişsiz məzuniyyətə buraxılan bir sıra dövlət işçiləri ərzaq yardımı üçün müraciət etmək məcburiyyətində qaldılar, maaş almadan işləyənlər isə kütləvi şəkildə xəstəlik məzuniyyəti götürməyə məcbur oldular. O zaman bağlanma (şatdaun) ABŞ iqtisadiyyatına 3 milyard dollara başa gəlib.

Lakin indi vəziyyət tamamilə fərqlidir. Yaranan siyasi böhran iqtisadi böhrana çevrilmək təhlükəsi ilə üz-üzədir. Əgər demokratlarla respublikaçılar ümumi dil tapsalar, bu uzun sürməyə bilər.

Hökumətin bağlanması ABŞ-də həyatı durdurub, onun iqtisadiyyatını çökdürməsə də, müəyyən böhrana səbəb olacaq. Yəni vergilərin yığılmasında, qanunla müəyyən edilmiş müavinət və pensiyaların ödənilməsində fasilələr yarana bilər.

Politoloqların fikrincə, bu ilki hökumətin bağlanması daha da uzun ola bilər. Analitiklərin hesablamalarına görə, hər həftə bağlanmalar ABŞ iqtisadiyyatına 7 milyard dollara başa gələcək.

“Politico” isə yazıb ki, uzunmüddətli bağlanma ciddi iqtisadi nəticələrə səbəb ola bilər və ABŞ hər həftə ÜDM artımında 15 milyard dollar itirə bilər.

“Əgər bağlanma bir ay davam edərsə, bu, əlavə olaraq 43 min işsizliyə səbəb olacaq. Bu itki hətta məzuniyyətə çıxan və ya maaş almadan işləyən 1,9 milyon federal məmuru nəzərə almır. Onların 80 faizi Vaşinqtonda işləyir”, – “Politico” yazıb.

Bütün hallarda bağlanma nəticəsində yaranan siyasi böhran amerikalıların pul kisəsinə mənfi şəkildə ciddi təsir göstərəcək. Nəticədə yaranmış durum Vaşinqtonu iflic vəziyyətə salıb. Çünki dayanma zamanı dövlət qurumlarına pul xərcləmək qadağan edilib, əksər dövlət qulluqçuları ödənişsiz məzuniyyətə göndərilir, funksiyaları ağır hesab edilənlər (tibb işçiləri, sərhədçilər, hərbi qulluqçular, nəqliyyat işçiləri və s.) ödənişsiz işləyəcəklər.

Bu, eyni zamanda bazarlara və Federal Ehtiyatlar Sisteminə mənfi təsir göstərə bilər. Məsələn, FED-in oktyabr ayında faiz dərəcəsi qərarı üçün kritik olan əsas inflyasiya və əmək bazarı hesabatları vaxtında açıqlanmaya bilər.

Tramp administrasiyası federal qurumlara bağlanma halında kütləvi ixtisarlar üçün planlar hazırlamağı tapşırıb. Bu, o deməkdir ki, bu dəfə müvəqqəti məcburi məzuniyyətlər və ardınca bərpa olunmaq əvəzinə, Trampın prioritet proqramları ilə uyğunlaşa biləcək mövqelərin tamamilə ləğvini əhatə edə bilər.

Analitiklər hesab edir ki, Tramp mövcud vəziyyətdən istifadə edərək, birincisi, günahı onun artıq etdiyi siyasi rəqibləri olan demokratların üzərinə yıxmaq, ikincisi, bu bəhanəni daha əvvəl onu incidən dərin dövlətin “təmizlənməsini” sürətləndirmək üçün istifadə etmək istəyir.

Hökumətin qismən bağlanması Vaşinqtonun beynəlxalq səhnədəki mövqeyini zəiflədir və ABŞ-nin milli təhlükəsizliyini təhdid edir. Konqresdəki demokratlar hökuməti bağlamaq qərarına gəliblər. Onların partiya maraqlarının diktə etdiyi hərəkətləri Amerikanın dünya səhnəsindəki mövqeyini pozur və milli təhlükəsizliyi təhdid edir, – ABŞ dövlət katibi Marko Rubio X sosial media hesabında yazıb.

Ağ Evdə keçirdiyi mətbuat konfransında ABŞ-nin vitse-prezidenti C. D. Vens də demokratları siyasi oyunlar oynadıqlarını deyərək hökuməti bağlamaqda ittiham edib.

Analitiklərin hesablamalarına görə, federal işçilərin təxminən 40%-i və ya təxminən 750.000 nəfər hökumətin maliyyələşdirməsinin dondurulması səbəbindən müvəqqəti olaraq işdən çıxarılacaq.

Ağ Evin mətbuat katibinin müavini Kuş Desai isə bəyan edib ki, hökumətin bağlanmasının çox real iqtisadi nəticələri tamamilə federal hökuməti, iqtisadiyyatı və ölkəni qeyri-qanuni mühacirlərə pulsuz tibbi xidmət göstərmək üçün girov saxlayan demokrat senatorların çiyinlərinə düşür.

Demokratlar və respublikaçılar ümumi dil tapa bilməsələr, Tramp mövcud vəziyyətdən istifadə edərək siyasi rəqiblərini vurmaq və Vaşinqton bataqlığını təmizləmək istiqamətində daha radikal addımlar atacaq.

Amma onu da unutmayaq ki, Trampın rəqibləri və demokratlar da bundan Ağ Evin yeni administrasiyasının imicinə ciddi zərbə vurmaq və zəiflətmək üçün faydalanmağa çalışacaq.

Nəticə etibarilə demokratlarla respublikaçılar arasındakı bu savaş istər-istəməz ölkənin siyasi və iqtisadi həyatına təsirsiz ötüşməyəcək və yenə də uduzan tərəf sadə amerikalılar olacaq.
Mürtəza