Şatdaun nədir? ABŞ tarixində neçə şatdaun baş verib? Şatdaun Trampın impiçmentinə istiqamətləndirə bilər

“ABŞ hökuməti çox güman ki, demokratlarla fikir ayrılığı səbəbilə şatdaunla qarşı-qarşıya qalacaq”. Bunu ABŞ-ın vitse-prezidenti Ceyms Vens deyib. “Düşünürəm ki, hökuməti bağlayacağıq. Çünki demokratlar düzgün qərar qəbul etməyəcək”, - Vens ABŞ prezidenti Donald Trampın Ağ Evdə müxalifət liderləri ilə danışıqlarından sonra jurnalistlərə açıqlamasında deyib.

Bizimyol.info xəbər portalına danışan Siyasi və Hüquqi Araşdırmalar Mərkəzinin (SHAM) sədri Xəyal Bəşirov bildirib ki, şatdaun adlandırılan Amerika ingilis termini ilə adlandırılan bu proses əslində ABŞ tarixində bu günə qədər olub.

Xəyal Bəşirov

“Şatdaun termini bağlamaq, bloklamaq, söndürmək kimi tərcümə olunur. Amma bu ölkədə siyasi proseslərlə bağlı büdcə məsələləri üzrə dövlət orqanlarının fəaliyyətinin dayandırılması deməkdir. Yəni büdcə məsələsinin razılaşdırılmamasına görə qanunvericilik hakimiyyətində büdcənin axımının dayanması ona gətirib çıxarır ki, dövlət orqanlarının fəaliyyəti dayandırılır.

Şatdaun ABŞ tarixində bu günə qədər 20 dəfə baş verib. İlk olaraq ötən əsrin 70-ci illərində yaşanıb. Ford prezident olarkən və ondan sonra həmin dövrdə bir neçə dəfə şatdaun baş verib. Sonra Cimi Karterin dövründə şatdaun yaşanıb. Bir neçə dəfə Ronald Reyqanın, Klintonun, ata Buşun və Barak Obamanın dövründə də şatdaunlar baş verib. Şatdaun, ən son Donald Trampın ilk dəfə hakimiyyətdə olduğu dönəmdə olub və Donald Trampın hakimiyyətdə olduğu dönəmdə artıq üç dəfə şatdaun baş verib”-deyə Xəyal Bəşirov qeyd edib.

Şatdaun nədir?

“ABŞ hakimiyyəti parlamenti iki palatalı sistemdən ibarətdir. ABŞ-ın qanunvericilik hakimiyyəti konqres adlanır. Konqres iki palatadan ibarətdir: Yuxarı və Aşağı palata. Yuxarı palata senatdır, Aşağı palata isə Nümayəndələr Palatasıdır.

Şatdaun daha çox respublikaçılar və yaxud demokratların hakimiyyətdə olduğu dönəmdə daha çox onların arasında Konqresdə, Senatda və Nümayəndələr Palatasında fikir ayrılığı olması ilə əlaqədardır. Hazırkı mərhələdə ABŞ-da bu fikir ayrılığı çox ciddi şəkildə mövcuddur. Respublikaçılarla demokratlar arasında çox böyük uçurum var.

ABŞ ştatlarında mövcud büdcə sistemi müvəqqəti büdcə sistemi idi. Mart ayında qəbul edilmişdi və ən son sentyabrın son gününə qədər qüvvədə idi. Sentyabrın son günü keçdi və ötən günlərdə tərəflər arasında yəni Donald Trampın rəhbərliyi altında respublikaçılarla demokratlar arasında Ağ Evdə ciddi müzakirələr getdi və razılıq əldə edilmədi”-deyə Xəyal Bəşirov bildirib.

Hansı məsələlərdə razılıq əldə edilmir?

Xəyal Bəşirov qeyd edib ki, Donald Trampın rəhbərliyi altında respublikaçılarla demokratlar arasında çox ciddi fikir ayrılıqları var: “Elə Cozef Bayden haqqında Donald Trampın səsləndirdiyi fikirlərə nəzərən deyə bilərik və kifayət qədər əsaslı şəkildə iddia edə bilərik ki, onlar arasında ciddi fikir ayrılıqları var. Bu fikir ayrılıqlarına həm daxili siyasətdə, həm də xarici siyasətdə, Rusiya-Ukrayna müharibəsi və s. aiddir. Amma büdcə məsələlərində fikir ayrılığı onunla bağlıdır ki, Demokratlar daha çox o məsələdə Respublikaçılarla, razılığa gələ bilmirlər. Bu da Demokratların tibbi sığorta ilə bağlı 350 milyard dollarlıq əlavələrin edilməsi və artımın qəbul edilməsi məsələsi ilə bağlıdır. Demokratlar tibbi sığorta sahəsində ABŞ səhiyyəsindəki problemləri görürlər və bu sahəyə 350 milyard dollarlıq əlavə büdcə ayrılmasını tələb edirlər. Respublikaçılar bunu qəbul etmirlər.

Digər məsələlərlə bağlı da fikir ayrılıqları var. Cinsi azlıqlarla bağlı, sosial ödənişlərlə bağlı, Ukraynaya hərbi və maddi yardımların artırılması ilə bağlı məsələlərdə də ciddi fikir ayrılığı var və bu məsələlərdə tərəflər razılığa gələ bilmirlər”.

“Şatdaun baş verdikdə, ABŞ-da büdcə ayırmalarının dayandırılması artıq dövlətin dövlət orqanlarının fəaliyyətinin dayandırılması anlamına gəlir. Dövlət üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən bir sıra orqanlar istisna olmaqla, bütün orqanlarda fəaliyyət göstərən dövlət qulluqçuları büdcə ayırmaları dayandığına görə ödənişsiz məzuniyyətə getmək məcburiyyətində qalır. Dövlət orqanlarının fəaliyyəti dayandırılır, bu da dövlətə hər gün çox baha başa gəlir.

Ən uzun şatdaun məhz Donald Trampın hakimiyyətdə olduğu 2018-19-cu illərdə baş verib, 35 gün davam edib və səhv etmirəmsə, altı milyard dollara yaxın ABŞ-a başa gəlmiş, zərər vurmuşdu”-deyə Xəyal Bəşirov bildirib.

Politoloqun fikrincə, məhz bu səbəbdən də Donald Tramp maksimum dərəcədə xarici siyasətdə də fasilə verməyə çalışır və bununla bağlı artıq mövqeyini də bildirib.

“Donald Trampın prezidentliyinin taleyi ölkə daxilində həll olunur. Ölkə daxilində problemlər baş qaldırarsa, Donald Trampın hakimiyyəti üçün ciddi təhlükə yaranacaq. Onsuz da ölkədə Trampdan narazı olan kifayət qədər insan var və şatdaun da ciddi narahatlıqları özünə qatarsa, bu vəziyyət siyasi prosesləri Donald Trampın impiçmentinə istiqamətləndirə bilər”-deyə Xəyal Bəşirov vurğulayıb.

İradə Cəlil, Bizimyol.info