“ABŞ və Yaponiya alimləri fiziologiya və tibb üzrə Nobel mükafatına layiq görülüb“ “Deutsche Welle“

"Bu kəşflər insan immunitetinin mürəkkəb mexanizmlərini anlamağa və xəstəliklərə qarşı effektiv müalicə strategiyaları inkişaf etdirməyə yeni imkanlar açır..."

2025-ci ilin fiziologiya və tibb üzrə Nobel mükafatı ABŞ və Yaponiyadan olan üç alimə - Meri Brunko, Fred Ramsdell və Şimon Sakaquçiyə təqdim olunub.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "dw.com" nəşri məlumat yayıb.

Məlumatda deyilir ki, alimlər "periferik immun tolerantlıq" sahəsindəki kəşflərinə görə mükafata layiq görülüb. Bu mexanizm immun sisteminin sağlam hüceyrələri yad cisimlər kimi qəbul edib məhv etməsinin qarşısını alır və insanı ağır autoimmun xəstəliklərdən qoruyur.

Elmi kəşflərin tarixi və əhəmiyyəti

Hələ 1980-ci illərdə Şimon Sakaquçi immunitetdə xüsusi T-limfositlərin mövcudluğunu üzə çıxarıb. Bu hüceyrələr digər immun hüceyrələrinin fəaliyyətini tənzimləyərək bədənin öz toxumalarına hücum etməsinin qarşısını alıb. Daha sonra Meri Brunko və Fred Ramsdell 2001-ci ildə genetik səviyyədə bu prosesi təsdiqləyib.

Onlar "Foxp3" adlı genin mutasiyasının nadir, lakin ağır autoimmun xəstəliklərə səbəb olduğunu sübut edib. İnsanlarda bu mutasiya IPEX sindromuna gətirib çıxarır, bu sindromda immun sistem öz toxumalarına hücum edərək ciddi sağlamlıq problemləri yaradır, o cümlədən ishal, diabet və dəri səpkiləri kimi simptomlarla müşahidə olunur.

İki il sonra Sakaquçi bu kəşfləri birləşdirərək göstərib ki, "Foxp3" geni həmin T-limfositlərin inkişafını idarə edir. Bu hüceyrələr, indiyə qədər "tənzimləyici T-hüceyrələr" adlandırılır, digər immun hüceyrələrin fəaliyyətini nəzarətdə saxlayır və immun sisteminin öz toxumalarına tolerantlığını təmin edir.

Tibbi təsirlər və gələcək perspektivlər

Brunko, Ramsdell və Sakaquçinin kəşfləri periferik immun tolerantlıq sahəsində yeni tədqiqat istiqamətinin yaranmasına yol açıb. Bu, xərçəngin müalicəsi, autoimmun xəstəliklərin qarşısının alınması və orqan transplantasiyalarının uğurlu həyata keçirilməsi üçün yeni üsulların hazırlanmasına stimul verib. Müasir immunoterapiya, xüsusilə tənzimləyici T-hüceyrələrin istifadəsi, onların işlərinin birbaşa nəticəsi kimi qiymətləndirilir.

Nobel həftəsi başladı

Nobel Komitəsinin məlumatına görə, mükafatın məbləği 11 milyon İsveç kronu (təxminən 1 milyon avro) təşkil edir. Tibb üzrə Nobel mükafatı ənənəvi olaraq "Nobel həftəsi"ni açır. Oktyabrın 7-də fizika, 8-də kimya, 9-da ədəbiyyat sahəsində, 10-da isə Oslo şəhərində Sülh mükafatı sahibləri elan ediləcək.

Beləliklə, Brunko, Ramsdell və Sakaquçinin kəşfləri yalnız immunologiya sahəsində elmi anlayışları dəyişməklə qalmayıb, həm də gələcəkdə milyonlarla insanın həyatını xilas edə biləcək tibbi yanaşmalar üçün zəmin yaradıb. Onların işləri insan immunitetinin mürəkkəb mexanizmlərini anlamağa və xəstəliklərə qarşı effektiv müalicə strategiyaları inkişaf etdirməyə yeni imkanlar açır.