Alıcıların diqqətinə: “Bu evləri almayın”

Son zamanlar “makler evləri” adlanan fərdi yaşayış evlərinə tələbat artıb. Qiymətləri digər mənzillərə və evlərə nisbətən daha ucuz olduğu üçün bu evlər insanlara daha sərfəli görünür. Elan saytlarında da ucuz fərdi yaşayış evlərinə tez-tez rast gəlmək mümkündür. Lakin qiymətin ucuz olması alıcıların diqqətini cəlb etsə də, belə evlərin sənədləşmə və digər hüquqi məsələlərində sonradan ciddi problemlər ortaya çıxa bilər. Bir çox alıcı bu risklərdən məlumatsızdır. Bəs “makler evləri”nin ucuz olmasının əsas səbəbləri nədir? “Makler evləri” üçün çıxarış (kupça) almaq mümkündürmü və bu cür evləri alarkən nələrə diqqət edilməlidir?

Moderator.az-a danışan əmlak məsələləri üzrə ekspert Firdovsi Xəlilov son vaxtlar “makler evləri” adlanan kateqoriyanın əmlak bazarında xüsusi rol oynamağa başladığını bildirib:

“Əlbəttə ki, bu kateqoriyadakı bütün evləri eyni cür qiymətləndirmək olmaz. Az da olsa, "təmiz işləyən" sahibkarlar var. Onlar çıxarışlı torpaq alır, vicdanla və keyfiyyətlə tikinti aparır, çıxarışını da alıb satışa çıxarırlar. Belə hallarda evlər ucuz olmur, normal bazar qiymətinə uyğun gəlir.

Amma daha çox ucuz kateqoriyaya aid edilən, geniş yayılan “makler evləri”ndə vəziyyət fərqlidir. Təəssüf ki, bu sahədə müvafiq qurumların ciddi boşluqları var. Çox vaxt dövlətə və ya bələdiyyəyə məxsus torpaq sahələri zəbt olunur, bəzən isə şəxsi mülkiyyət olan çıxarışlı ərazilərə belə müdaxilə edilir. Cəmiyyətin imtiyazlı şəxslərinin adından istifadə olunaraq guya onlar üçün ev tikildiyi göstərilir, amma əslində isə bu yolla qanunsuz tikililər aparılır.

Tikinti prosesində normativlərə də əməl edilmir. Məsələn, ikimərtəbəli evin hündürlüyü standartlara görə 8 metrdirsə, onun ətrafdakı divarlardan minimum 2,6 metr məsafədə yerləşməsi tələb olunur. Bundan əlavə, çıxarışlı torpaq sahəsində tikinti yalnız həmin torpağın ümumi sahəsinin 40 faizi həcmində aparıla bilər. Məsələn, 400 kvadrat metr torpaq sahəniz varsa, orada maksimum 160–170 kvadratlıq ev tikmək olar. Lakin “makler evləri”nin əksəriyyəti cəmi 120–150 kvadratlıq, sot yarımlıq torpaqlarda inşa olunur və həyət sahəsi demək olar ki, qalmır. Çox vaxt bu evlər xaricdən baxanda gözəl görünsə də, alıcı onların əsas keyfiyyətini bilmir. İstər izolyasiya, istərsə də fundament düzgün aparılmadığından, sonradan nə qədər bahalı təmir işləri görülsə də, xüsusən Abşeron yarımadasının sulu, nəmişlik ərazilərində bu problemlər evin tavanına qədər qalxır. Bundan başqa, “makler evləri”ndə monolit beton sistemindən də istifadə olunmur ki, bu da evlərin möhkəmliyinə ciddi zərər vurur”.

Ekspert qeyd edib ki, “makler evləri”nin digər ciddi problemlərindən biri də kommunal təminatla bağlıdır:

“Belə evlərin tikildiyi bəzi ərazilərdə nə kanalizasiya sistemi var, nə də lazımi təchizat. Böyük əksəriyyətində çıxarış da almaq mümkün olmur. Buna görə də alıcılar çox diqqətli olmalıdır. Əgər ev alırlarsa, yaxşı olar ki, inşaat zamanı həmin ərazinin kupçasını tələb etsinlər. Pullarını da hissə-hissə ödəsinlər ki, risk azalsın. Əgər məcburdularsa bu evlərdən almağa, onda izolyasiyanın necə aparıldığına, inşaatın normativlərə cavab verib-vermədiyinə xüsusi diqqət etməlidirlər. Ondan sonra satın almaq qərarını versinlər.

Əslində bu evlərin belə münbit və cəlbedici görünməsinin səbəbi də inşaat sektorunda son illərdə baş verən dəyişikliklərlə bağlıdır. 2020-ci illərdən etibarən sektorda islahatlar başladı, vergi yükü fantastik dərəcədə artdı. İnşaat icazələrinin alınması əvvəl bir neçə aya başa gəlirdisə, indi bəzən 2-3, hətta 4 ilə qədər uzanır. Əvvəllər bir hektar ərazidə 50 min kvadrat metr tikinti aparmaq mümkün idisə, indi ən yaxşı halda 22 min kvadrat metr tikilə bilir. Bu məhdudiyyətlər və əlavə xərclər qiymətlərin sürətlə bahalaşmasına səbəb olub. Nəticədə az gəlirli ailələr əvvəlki kimi ucuz çoxmənzilli binalarda mənzil ala bilmirlər. Artıq yeni şərtlərlə belə binaları əvvəlki qiymətə tikmək mümkün deyil. Bu səbəbdən də insanlar əlacsız qalaraq ucuz görünən, amma sənədsiz və keyfiyyətsiz “makler evləri”nə üz tuturlar. Təəssüf ki, bu da bir çox hallarda fürsətçi insanların toruna düşmək deməkdir.

Məsələn, Xırdalan ərazisində bir vaxtlar çoxmənzilli yaşayış binalarında mənzilin kvadratmetri 600–700 manata tapıla bilirdisə, hazırda qiymətlər 1500 manatdan başlayır. Halbuki əhalinin real gəlirləri bu artımla ayaqlaşmır. Orta statistik müəllim əvvəllər 800 manat maaş alırdısa, indi cəmi 900 manat qazanır. Yəni gəlirlərdəki artım çox zəifdir, lakin evlərin satış qiyməti kəskin bahalaşıb. Nəticədə insanlar ya ömür boyu kirayədə yaşamağa məcbur qalır, ya da ki, fürsətçi işbazların toruna düşərək sənədsiz, keyfiyyətsiz və riskli “makler evləri”nə üz tutur”.

Mehin Mehmanqızı