Alimlər “altıncı hiss” fenomenini izah ediblər…

...Şimal-Şərq Universitetinin (ABŞ) alimləri insan beyninin ətrafdakı xarici stimullara sadəcə reaksiya vermədiyi, nə baş verəcəyini aktiv şəkildə proqnozlaşdırdığı qənaətinə gəliblər.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, tədqiqatın nəticələri Nature Reviews Neuroscience (NRN) jurnalında dərc edilib.

Müəlliflər insanın əvvəlcə duyğu məlumatlarını aldığını, sonra onu emal etdiyini və yalnız bundan sonra qərar verdiyini iddia edən klassik "stimul-idrak-cavab" modelini şübhə altına alıblar.

Onların məlumatlarına görə, beyin fərqli şəkildə işləyir: hətta hisslərdən siqnallar almadan əvvəl belə, gözləntilər formalaşdırır və keçmiş təcrübəyə, cari tapşırıqlara əsaslanaraq mümkün hərəkətlər hazırlayır.

Bu o deməkdir ki, dünyanı qavramaq əsasən kontekstdən asılıdır.

Məsələn, tanımadığı bir yerdə insan iti potensial təhlükə kimi qəbul edə və əvvəlcədən qaçış strategiyası "hazırlaya" bilər. Tanış bir mühitdə eyni obyekt fərqli şəkildə - təhlükəsiz kimi qəbul ediləcək.

Tədqiqatçılar bunu beyin funksiyasının xüsusiyyətləri ilə izah edirlər. Beyin qabığında yaddaş sahələrindən duyğu sahələrinə qədər sözdə yuxarıdan aşağıya əlaqələr üstünlük təşkil edir.

Müəlliflər hesablayırlar ki, vizual korteksdəki sinapsların 90 faizə qədəri bu istiqamətdə işləyir və bu da beynin daxil olan siqnalları keçmiş təcrübənin linzasından "süzməsinə" imkan verir.

Əlavə MRT tədqiqatları göstərib ki, bu prosesdə müxtəlif növ beyin dalğaları iştirak edir.

Planlaşdırma və gözləmə ilə əlaqəli beta dalğaları, sensor məlumatların emalından məsul olan qamma dalğalarını boğa bilər.

Proqnoz səhv olarsa, beyin səhvi qeyd edir və modellərini tənzimləyir - beləliklə, öyrənmə baş verir. Yeni konsepsiya həmçinin müəyyən zehni vəziyyətlərin xüsusiyyətlərini izah etməyə kömək edir.

Məsələn, depressiyada beyin vəziyyətləri həddindən artıq ümumiləşdirə, onları təhdid kimi qəbul edə bilər, autizmdə isə əks problem müşahidə olunur - zəif ümumiləşdirmə və yeni şərtlərə uyğunlaşmaqda çətinlik…

Əli Babayev