Alimlər tarakanlarda “kollektiv yaddaş” fenomenini aşkarlayıblar

Alimlər müəyyən ediblər ki, tarakanlar fərdi yaddaşdan deyil, qrup daxilindəki qarşılıqlı əlaqələr sayəsində formalaşan özünəməxsus “kollektiv yaddaş” nümayiş etdirə bilirlər.

Bizimyol.info xəbər verir ki, təcrübə Amerika tarakanları (Periplaneta americana) üzərində aparılıb.

Tədqiqatçılar həşəratlar üçün yalnız işıqlandırılmasına görə fərqlənən iki sığınacaq hazırlayıblar. Onlardan biri qırmızı, digəri isə yaşıl işıqla işıqlandırılıb. Tarakanlar qırmızı işığı daha qaranlıq və təhlükəsiz mühit kimi qəbul etdikləri üçün, gözlənildiyi kimi, onların əksəriyyəti qırmızı işıqlı sığınacağı seçib.

Daha sonra alimlər sığınacaqların işıqlandırmasını dəyişdiriblər. Tək olan tarakanlar əvvəlki sığınacağı tez tərk edərək daha cəlbedici olan yeni sığınacağa keçiblər. Lakin qrup halında olan tarakanlar dəyişən şəraitə baxmayaraq, əksər hallarda əvvəlki yerlərində qalmağa üstünlük veriblər.

Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, bunun əsas səbəbi sosial əlaqələrdir. Hər bir tarakan digər fərdlərə yaxın qalmağa çalışır və qrup artıq formalaşıbsa, bu qarşılıqlı cazibə ətraf mühitdəki dəyişikliklərdən daha güclü təsir göstərir.

Hipotezi yoxlamaq üçün alimlər kompüter modeli də hazırlayıblar. Virtual tarakanlara cəmi iki davranış qaydası verilib: qaranlıq sığınacaqlara üstünlük vermək və digər fərdlərin yaxınlığında qalmaq. Fərdi yaddaş mexanizmi olmasa belə, model eyni nəticəni göstərib – qruplar şərait dəyişdikdən sonra da ilkin seçimlərini qoruyub saxlayıblar.

Araşdırma müəllifləri hesab edirlər ki, kollektiv yaddaşın bu forması yalnız tarakanlara xas deyil. Oxşar mexanizmlər qarışqalar, arılar, balıqlar, quşlar və qərarları birlikdə qəbul edən digər heyvan növlərində də mövcud ola bilər.

Alimlərin sözlərinə görə, əldə olunan nəticələr göstərir ki, kollektiv yaddaş fərdlərin ilkin seçim barədə məlumatlı olmasına ehtiyac olmadan, yalnız qrup daxilindəki sosial qarşılıqlı əlaqələrin quruluşu sayəsində formalaşa bilər.

Bizimyol.info