Avrasiya ABŞ üçün prioritet olaraq qalacaq əsas geosiyasi məkandır MÜNASİBƏT BİLDİRDİ

"Son illərdə ABŞ-ın xarici siyasətində müşahidə olunan əsas tendensiya qlobal hegemonluq iddiasından daha çox seçici və funksional liderlik modelinə keçiddir. Yəni belə demək mümkündürsə Vaşinqton artıq hər regionda eyni intensivliklə hərbi və siyasi iştirak göstərmək niyyətində deyil və ona görə də daha seçici davranır. Odur ki, 2026-cı ildən etibarən ABŞ-ın Avrasiya, Yaxın Şərq və Qafqaz siyasəti də məhz bu praqmatik yanaşma üzərində formalaşacaq". Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında politoloq Rəşad Bayramov deyib.

Onun sözlərinə görə, Avrasiya ABŞ üçün prioritet olaraq qalacaq əsas geosiyasi məkandır: "Bunun başlıca səbəbi Çinin yüksəlişi və Rusiyanın təhlükəsizlik riskləri yaratmaqda davam etməsidir. Vaşinqtonun bu regionda birbaşa hərbi müdaxilədən çox, NATO və regional müttəfiqlər vasitəsilə balans siyasətinə üstünlük verəcəyi ehtimal olunur. Şərqi Avropa, Qara dəniz hövzəsi və Avrasiyanı Hind-Sakit okeanla birləşdirən nəqliyyat və ticarət marşrutları ABŞ strategiyasında mühüm yer tutur və bu strategiya davam etdiriləcək. ABŞ-ın məqsədi Avrasiyada sabitlikdən çox, rəqib güclərin hegemonluq imkanlarını məhdudlaşdırmaqdır.
Yaxın Şərq isə ABŞ üçün əvvəlki onilliklərlə müqayisədə nisbi prioritet itkisi yaşayır. Enerji asılılığının azalması və uzunmüddətli müharibələrin daxili siyasi yükü Vaşinqtonu daha ehtiyatlı strategiyaya sövq edib. Bununla belə, ABŞ regionu tam tərk etmir. İranın nüvə ambisiyalarının nəzarətdə saxlanması, İsrailin təhlükəsizliyi və Çinin regional təsirinin qarşısının alınması əsas hədəflər olaraq qalır. Düşünürəm ki, ABŞ-ın bu istiqamətdə mövcudluğu daha çox diplomatik, iqtisadi və regional tərəfdaşlar üzərindən qurulan mexanizmlərlə davam edəcək. Qəzzada “sülh şurası” adı ilə tərəfdaşlarla vasitəsilə qurulacaq mexanizm və ya Suriyada Türkiyənin mövcudluğu bunun bariz sübutudur.
Qafqaz regionu prinsip etibarilə ABŞ üçün heç vaxt birinci dərəcəli prioritet olmasa da, regionun son illərdə strateji tranzit zonası olaraq əhəmiyyətinin artması ABŞ-ni bu regiona diqqət artırmağa vadar edib. Rusiyanın regiondakı təsir imkanlarının zəifləməsi, İranın şimal sərhədləri və Orta Dəhlizin aktuallaşması Vaşinqtonun diqqətini Qafqaza yönəldir. ABŞ burada birbaşa hərbi iştirakdan qaçaraq siyasi, iqtisadi və diplomatik alətlərlə mövqeyini möhkəmləndirməyə çalışacağı şübhəsizdir.
Bu yeni strategiyada Azərbaycan da xüsusi yer tutur. Coğrafi mövqeyi, enerji resursları və nəqliyyat infrastrukturu sayəsində Azərbaycan Avrasiya ilə Avropa arasında körpü rolunu oynayır. ABŞ üçün Azərbaycan bir tərəfdən Rusiyanın cənub cinahında balanslayıcı faktor, digər tərəfdən İranın şimal istiqamətində manevr imkanlarını məhdudlaşdıran vacib aktordur. Orta Dəhliz layihəsində Azərbaycanın rolu Vaşinqtonun Çin–Avropa ticarət marşrutlarını diversifikasiya etmək maraqları ilə üst-üstə düşür.
Eyni zamanda ABŞ Azərbaycanın müstəqil və çoxvektorlu xarici siyasət yürütməsini qəbul edir və onu regional sabitlik üçün vacib tərəfdaş kimi görür. Bu baxımdan Vaşinqtonun Azərbaycana yanaşması ideoloji yox, funksional xarakter daşıyır. Odur ki, 2026-cı ildən sonra da ABŞ-nin Avrasiya, Yaxın Şərq və Qafqaz regionunda mövqeyini gücləndirəcəyi, onu daha çevik və seçici formata salacağı gözləniləndir. Bu modeldə Azərbaycan regional sabitlik, enerji təhlükəsizliyi və nəqliyyat əlaqələri baxımından ABŞ üçün əhəmiyyətli tərəfdaş olaraq qalacaq".