Avropada böyük təhlükə BAXIŞ BUCAĞI

Avropa Birliyinin (AB) beyin mərkəzi olan Bruegel-dən üç ekspert, Almaniya və Fransanın avtomobil sektorunda təklif etdiyi "Avropada istehsal olunmuş məhsullar" təşəbbüsünün Avropaya zərər verəcəyini iddia edib. Bruegel mütəxəssisləri xəbərdarlıq ediblər ki, "Avropada istehsal olunmuş məhsullar" planı AB-ni qorumaq əvəzinə, geosiyasi cəhətdən təcrid edə bilər. Türkiyə, Yaponiya, Cənubi Koreya və Böyük Britaniya kimi mühüm ticarət tərəfdaşlarının kənarlaşdırılmasına qarşı çıxan ekspertlər proteksionizm əvəzinə "Avropa Birliyi ilə istehsal olunmuş məhsullar" modelini təklif ediblər. Bu arada Merz Asiya turnesi zamanı Cənubi Koreya və Yaponiyanın sərt tənqidləri ilə üzləşib.

Hər üç ekspert Handelsblatt-da dərc olunmuş məqalədə xəbərdarlıq ediblər ki, təşəbbüs nəticəsində AB böyük geosiyasi geriləmə ilə üzləşə bilər. Məqalədə həmçinin xəbərdarlıq edilib ki, bu, Avropa avtomobil sənayesinin rəqabət qabiliyyətini azaldacaq və AB-nin ticarət tərəfdaşları ilə münasibətlərə zərər verəcək. Almaniya kansleri Fridrix Merts də təşəbbüsə Asiya səfəri zamanı Cənubi Koreya və Yaponiyadan sərt reaksiyalarla üzləşib. Birgə təşəbbüsün səhv siyasət seçimi olduğu və nəticədə Avropa Birliyinə zərər verəcəyi bildirilib.

Geosiyasi nəticələr

Məqalədəki əsas tənqid ticarət siyasəti və geosiyasi nəticələrlə bağlıdır. Yalnız Avropada istehsal olunan elektrikli nəqliyyat vasitələrinin subsidiyalardan faydalanmasına imkan verən "Aİ-də istehsal olunub" yanaşmasının Ümumdünya Ticarət Təşkilatının qaydalarına və Yaponiya, Cənubi Koreya, Birləşmiş Krallıq, Türkiyə və Mərakeş kimi ölkələrlə sərbəst ticarət müqavilələrinə zidd ola biləcəyi bildirilib. Müəlliflərin fikrincə, bu seçim həmçinin Aİ-nin etibarlı ticarət tərəfdaşı və çoxtərəfli ticarət sisteminin müdafiəçisi olmaq iddiasını da sarsıdır.

Bruegel mütəxəssisləri Avropanın dar və proteksionist istehsal siyasəti əvəzinə "Aİ ilə istehsal olunub" yanaşmasını qəbul etməli olduğunu təklif ediblər. Bu kontekstdə Türkiyə, Mərakeş, Yaponiya, Cənubi Koreya və Böyük Britaniya kimi güclü təchizat zəncirlərinə malik ticarət tərəfdaşlarının sistemdən istisna edilməməsi bildirilir. Çindən qaynaqlanan risklərə gəldikdə isə, sərt mənşə qaydalarının tətbiq oluna biləcəyi bildirilir. Məqalədə həmçinin Avropa Komissiyasına qarşılıqlı təchizat bazarlarına çıxış və elektrikli nəqliyyat vasitələrinin birgə təşviqi ilə bağlı Aİ-nin sərbəst ticarət tərəfdaşları ilə danışıqlar aparmaq səlahiyyətinin verilməsi təklif olunur. Qeyd olunur ki, oxşar əməkdaşlıq modelinin yaşıl polad kimi digər sənaye sektorlarına da tətbiq oluna biləcəyi qeyd olunur. Müəlliflərin fikrincə, dizel yanacağının qiymətlərinin artdığı bir vaxtda bu seçimi etmək Aİ-nin 2040-cı il iqlim məqsədlərinə çatmaq qabiliyyətini təhlükə altına qoyur.

Merz Asiyada güclü reaksiya ilə üzləşir

Digər tərəfdən, Almaniya kansleri Fridrix Merz Şərqi Asiyaya beş günlük səfərindən sonra Avropa avtomobil sektorunda planlaşdırılan "Avropada istehsal olunub" tənzimləməsinə regionda reaksiyaların intensivliyindən təəccübləndiyini bildirib. Cənubi Koreya və Yaponiya planın onların avtomobil sektorlarına və Avropa ilə ticarət əlaqələrinə mənfi təsir göstərə biləcəyi əsas gətirərək təşəbbüsə etiraz ediblər. Cənubi Koreya prezidenti Li Ce Myunq bildirib ki, ölkəsinin Aİ üzv dövlətləri ilə eyni münasibəti almasını təmin etmək üçün Merzdən dəstək istəyib. Oxşar etirazlar Yaponiyadan da gəlib. Cümə axşamı Asiyaya beş günlük səfərindən sonra danışan Merz, bölgədəki reaksiyaların intensivliyindən bir qədər təəccübləndiyini söyləyib. Almaniya kansleri, Fransa-Almaniya təklifinin Sinqapur, Yaponiya və Cənubi Koreyada Avropanın yeni proteksionizm dalğasına doğru getdiyi və qapılarını digər ölkələrə bağladığı ilə bağlı narahatlıqlar yaratdığını etiraf edib. Bu etirazları "çox ciddi" qəbul edəcəklərini deyən Merz, məsələni Aİ liderlərinin sammitində qaldıracağını açıqlayıb. Aİ liderləri 13 noyabrda Dublində qeyri-rəsmi görüşəcəklər.

İran müharibəsinin dəyəri: 112 milyard dollar

Almaniya kansleri Fridrix Merz, Almaniyanın İranla müharibəni mümkün qədər tez bitirmək üçün səylərini davam etdirdiyini bildirib və əlavə edib ki, münaqişə son səkkiz ayda Avropanın enerji xərclərinə 100 milyard avrodan (112 milyard dollar) çox əlavə edib. Seulda jurnalistlərə danışan Merz, müharibəyə son qoymaq üçün diplomatik səyləri əlaqələndirdiklərini və gücləndirdiklərini söyləyib. Merz həmçinin münaqişənin hərbi yolla həll edilə bilməyəcəyini vurğulayıb. Merz bildirib ki, "Avropadakı şirkətlər və istehlakçılar bu münaqişə səbəbindən enerji qiymətlərinin artması nəticəsində 100 milyard avrodan çox əlavə xərc ödəməli olublar". Almaniya kansleri əlavə edib: "Buna görə də, bu münaqişəyə ən qısa müddətdə son qoymaqda iqtisadi marağımız da var". Merz İsrail tərəfindən təhrik edilən İranla müharibənin ən böyük dəstəkçilərindən biri olub.

V.VƏLİLİ