Azad rəqabətə əsaslanan tərəfdaşlıq

Dövlət-özəl sektor əməkdaşlığı qeyri-neft sektorunun inkişafına töhfə verir

Dövlət vəsaitlərinin bir hissəsinin konkret layihələrin birbaşa maliyyələşdirilməsindən daha çox, özəl sektorun inkişafını stimullaşdıran güzəşt alətlərinə yönəldilməsi yanaşması davam etdiriləcək.

Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi - Prezident Administrasiyasının İqtisadi məsələlər və innovativ inkişaf siyasəti şöbəsinin müdiri Şahmar Mövsümov bildirib ki, hökumət son illərdə yürüdülən iqtisadi siyasət tədbirləri çərçivəsində qeyri-neft sektorunun inkişafını dəstəkləyən çoxsaylı güzəşt mexanizmləri yaradıb. Dövlət tərəfindən ayrılan vəsaitlərin bir hissəsi birbaşa ayrı-ayrı layihələrə deyil, bütövlükdə sektorların inkişafını təşviq edən güzəşt mexanizmlərinə yönəldilməsini əhatə etməkdədir. Bununla yanaşı, dövlət özü potensial investor kimi öz yatırımlarını davam etdirəcək. İnfrastruktur layihələri, dağ-mədən sənayesi və kənd təsərrüfatı da daxil olmaqla müxtəlif istiqamətlərə investisiyaların artırılması nəzərdə tutulur. Eyni zamanda, özəl sektorla birgə əməkdaşlıq çərçivəsində yeni müəyyən edilmiş hədəflərin maliyyə təminatı həll ediləcək. Bu, dayanıqlı inkişaf məqsədlərinə çatmaqda dövlət-özəl sektor vəhdətinin güclənməsi deməkdir.

Dövlət-özəl tərəfdaşlığına xüsusi önəm verilməsində məqsəd nədir?

Dövlətin ölkənin geniştutumlu infrastruktur və inkişaf layihələrində bütün işləri yerinə yetirməyə fiziki və texniki imkanları çatmır, eləcə də bir çox sahələrdə bazar iqtisadiyyatının tələbləri özəl sektorun bu işlərdə fəal rol oynamasını zəruri edir. Ona görə də dövlət özəl sektoru vahid prinsiplər müəyyən etməklə bir məqsəd ətrafında sıx əməkdaşlığa dəvət edir. Məqsəd infrastrukturların yaradılması və təmini, müxtəlif istehsal və xidmət sahələrinin qurulmasında və inkişafında özəl sektoru aparıcı tərəf kimi aktivləşdirməkdir.

2022-ci ilin dekabrında “Dövlət-özəl tərəfdaşlıq haqqında” qanun qəbul edilib və qanuna əsasən, dövlət-özəl tərəfdaşlığı dövlət xidmətlərinin göstərilməsi, zəruri infrastrukturların yaradılması və idarə?dilməsi, habelə müxətlif iqtisadi layihələrdə təmsilçilyin təmin edilməsi nəzərdə tutulub. Nazirlər Kabinetinin qərarına əsasən, ümumi dəyəri 30 milyon manatdan yuxarı olan layihələrin dövlət-özəl tərəfdaşlığı qaydasında həyata keçirilməsinə razılıq verilir. Bu məbləğ kifayət qədər böyük sərmayə deməkdir və infrastrukturların müasirləşdirilməsində özəl bölmənin daha fəal rol oynamasında maliyyə güvənliyi deməkdir. Ona görə də dövlət-özəl tərəfdaşlığı qanunun aliliyi, azad rəqabətin qorunması, şəffaflıq və səmərəliliyin artırılması, iddiaçıların hüquq bərabərliyi və tərəflər arasında maraq və risk balansının qorunması prinsipləri əsasında həyata keçirilməsi əsas şərt kimi ilk sırada dayanır.

“İnvestisiya fəaliyyəti haqqında” qanunun üstünlükləri

Hökumət özəl sektora bu fəaliyyət növlərinə daha çox cəlb etmək, stimullaşdırmaq məqsədilə bir sıra güzəşt və imtiyazları verməyi öhdəsinə götürüb. Belə ki, “İnvestisiya fəaliyyəti haqqında” qanunda nəzərdə tutulan bütün təşviq tədbirləri, vergi və digər dövlət ödənişləri üzrə güzəştlər, habelə digər qanunvericlikdə tətbiq edilmiş əlavə maliyyə dəstəyi, təminatlar, azadolmalar və kompensasiyalar özəl sektora da şamil edilir. Həmçinin, özəl tərəfdaşa hansısa layihənin icrası üçün tələb olunan maliyyə vəsaitlərinin verilməsi ilə yanaşı, onların texniki təminat və dövriyyə vəsaitləri təchizatında da dəstəkləyici funksiya yerinə yetirilir. Özəl şirkət istehsal və xidmət üçün tələb olunan material və avadanlıqlarla  təchiz edilir, ona subsidiya və ya kreditlər verilir, kapital qoyuluşuna imkan yaradılır, istehsal olunan məhsulun satışı üzrə müvəqqəti olaraq müstəsna hüquqlar verilir.

Qaydalara əsasən, dövlət-özəl tərəfdaşlığı layihəsi kreditorlar tərəfindən maliyyələşdirilə bilər və bu zaman tərəflər arasında kredit müqaviləsi bağlanacaq. Dövlət tərəfindən təmsil olunan şirkətin vəsaiti büdcə hesabına təmin olunacaq, tikinti başa çatdıqdan sonra kommersiya şərtləri ilə satışa çıxarılacaq mənzil və obyektlərdən əldə ediləcək gəlirlər hesabına özəl şirkət kreditora borcunu qaytaracaq.

Özəl sektorun sərmayələrin cəlbində məsuliyyəti artacaq

Ötən dövr ərzində dövlət-özəl tərəfdaşlıq modeli çərçivəsində indiyə qədər bir sıra layihələr hazırlanıb və icra edilib. MİDA-nın timsalında 2 il əvvəl pilot layihəyə start verilib və investorlar tərəfindən “tik-idarə et-təhvil ver” formatı (TİT modeli) əsasında gerçəkləşən layihə yaşayış tikintisini nəzərdə tutub. Bu layihələr sırasında içməli suyun istehsalı üçün dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması hazırda ən aktual və xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Təhsilin İnkişafı Fondu Ailə “Silk Vey Vest aviaşirkəti” MMC arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən, dövlət-özəl əməkdaşlığı formatına uyğun olaraq ölkəmizin müxtəlif şəhər və rayonunda 6 ümumi təhsil müəssisəsinin tikintisinin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bu, təhsil sektorunda ilk layihə olsa da, qarşıdakı dövrdə digər özəl şirkətlərin bu prosesə cəlb olunmasında zəmin olacaq.

Hazırda işğaldan azad edilmiş ərazilərdə də dövlət-özəl tərəfdaşlığı çərçivəsində bir sıra layihələrin icrası da nəzərdə tutulur. “Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş ərazilərinə Böyük Qayıdışa dair I Dövlət Proqramı” çərçivəsində bir sıra infrastrukturların yaradılmasında dövlət investisiya proqramlarının vəsaitləri ilə yanaşı, özəl bölmənin sərmayələrinin cəlb edilməsi və birgə maliyyə təşəbbüslərinin dəstəklənməsi ilə bağlı tədbirlər müəyyənləşib. Xüsusilə də “yaşıl enerji” zonası elan edilmiş bu ərazilərdə enerji təchizatı infrastrukturunun qurulması, bərpa olunan enerji mənbələri hesabına elektrik enerjisinin istehsalı, “yaşıl texnologiyalar”ın tətbiqi üzrə dövlət-özəl sektor tərəfdaşlığının təşviqi xüsusi yer tutur. Artıq azad ərazilərdə də özəl bölmənin ilk layihələrinin təməli qoyulub. Ağdam şəhərində özəl tikinti şirkəti “PMD Group” tərəfindən “Ağdam Rezidens” yaşayış kompleksinin inşasına start verilib. Özəl sektorun Ağdam şəhərində digər bir layihəsi “Park Hill” şirkəti tərəfindən yaradılan “Park Qarabağ” yaşayış kompleksidir. Bundan başqa, özəl sektor Suqovuşanda, Hadrutda inşaat işlərinə başlayıb. Xankəndidə özəl investisiya layihələrinin icrası üçün sahibkarların təklifləri nəzərdən keçirilir. Digər rayon və qəsəbələrdə də dövlətlə yanaşı, özəl şirkətlərin inşaat işlərinə cəlb edilməsi üçün təşəbbüslər davam etdirilir.

Dövlət və özəl şirkətlərin birgə əməkdaşlığı həm dövlətin prinsip və planlarının icrasında kömək edir və dövlətin investisiya gücünə əlavə güc qatır, həm də infrastruktur, tikinti, xidmət və digər sektorlarda insanların davamlı məşğulluğunun təmin olunmasına töhfə verir, iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorunda ÜDM-in böyüməsinə imkan yaradır.

E.CƏFƏRLİ