Azərbaycan dili: mədəniyyətimizi dünyaya aparan körpü

Şəhla İbişova Dil bir xalqın yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil; onun düşüncə tərzi, tarixi yaddaşı və mədəni kimliyidir. Hər bir sözündə keçmişin izi, hər bir ifadəsində xalqın yaşadığı təcrübə yaşayır. Azərbaycan dili də əsrlər boyu bu xalqın keçdiyi yolu, yaşadığı ağrıları və qazandığı dəyərləri özündə qoruyaraq bu günə gəlib çatmışdır. Bu dili qorumaq milli məsuliyyətdirsə, onu dünyaya tanıtmaq milli ehtiyacdır. Çünki dili tanınmayan xalqın mədəniyyəti də çox vaxt görünməz qalır, səsi eşidilmir.

Məhz bu səbəbdən Azərbaycan dilini xarici vətəndaşlara öyrətmək təkcə qrammatik qaydaların izahı kimi qəbul edilə bilməz. Bu proses bir mədəniyyətin, bir düşüncə sisteminin və bir həyat tərzinin təqdimatıdır. Dil mədəni kontekstdən ayrı təqdim olunduqda canlılığını, cazibəsini və inandırıcılığını itirir. Söz arxasındakı məna, ifadə arxasındakı tarix hiss etdirilmədikdə isə dil sadəcə mexaniki bilik səviyyəsində qalır.

Buna görə Azərbaycan dilinin təbliği və xaricilərə öyrədilməsi təsadüfi və formal yanaşma ilə deyil, məqsədyönlü və düşünülmüş şəkildə aparılmalıdır. Dil yalnız öyrədilmir, təqdim olunur; yalnız izah edilmir, sevdirilir. Xarici auditoriya üçün dilin arxasında dayanan mədəni dəyər, tarixi təcrübə və dünya görüşü aydın hiss etdirilməlidir. Əks halda, dil dərs materialı səviyyəsində qalıb, mədəni təsir gücünü itirə bilər.

Azərbaycan dilinin təbliği musiqi, ədəbiyyat, tarix və gündəlik həyat nümunələri ilə paralel aparıldıqda daha təsirli olur. Bir xarici üçün Azərbaycan dilini maraqlı edən əlbəttə ki, onun arxasında dayanan mədəni məna və həyat tərzidir. Muğamın ritmi, klassik poeziyanın dili, xalq deyimləri və milli adət-ənənələr Azərbaycan dilini sadəcə öyrənilən deyil, hiss edilən bir dəyərə çevirir. Bu isə mədəni tanıtımın əsas şərtidir.

Bu yanaşmanın praktik nümunələrindən biri Türkiyədəki Səfirliyimizə bağlı Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin fəaliyyətində özünü bariz şəkildə göstərir. Mərkəzin layihəsi ilə Türkiyənin önəmli ali təhsil müəssisələrindən biri olan Qazi Universitetində “Azərbaycan Dilinin Tədrisi Ocağı” yaradılıb. Burada müxtəlif universitetlərdən olan, fərqli ixtisas və təhsil səviyyələrində təhsil alan tələbələr Azərbaycan dilini öyrənirlər. Tədris prosesi yalnız dil qaydaları ilə məhdudlaşmır; paralel olaraq Azərbaycan mədəni irsi, ədəbiyyatı, tarixi və milli dəyərləri də təqdim olunur. Beləliklə, Azərbaycan dili xarici auditoriya üçün süni dərs predmetinə deyil, canlı mədəniyyət daşıyıcısına çevrilir.

Eyni zamanda Qazi Universitetində Azərbaycan dilinin seçməli fənn kimi tədrisə daxil edilməsi də məhz bu mərkəzin təşəbbüslərinin nəticəsidir. Mərkəzin fəaliyyəti çərçivəsində Türkiyənin müxtəlif kitabxanalarına Azərbaycan dili, ədəbiyyatı, tarixi və mədəniyyətinə dair kitablar hədiyyə olunur, bir sıra təhsil və mədəniyyət müəssisələrində Azərbaycan guşələri yaradılır.

Bu fəaliyyətlər Azərbaycan dövlətinin ana dilinə verdiyi strateji önəmin və məqsədyönlü dil siyasətinin praktik təzahürü olmaqla yanaşı, Azərbaycan dilinin beynəlxalq miqyasda təbliğinin, milli mədəniyyətimizin dünyaya tanıdılmasının və ölkəmizin müsbət imicinin formalaşdırılmasının mühüm vasitəsinə çevrilir. Dil vasitəsilə həyata keçirilən bu təbliğat işi Azərbaycanın tarixini, mədəniyyətini və milli dəyərlərini daha geniş auditoriyaya çatdırır, xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı və mədəni yaxınlaşmanı gücləndirir.

Bu yanaşma Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin ana dilinə dair mövqeyi ilə də tam uzlaşır. Prezidentin çıxışlarında Azərbaycan dilinin milli varlığımızın əsas dayaqlarından biri olduğu, onun qorunmasının və inkişaf etdirilməsinin dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən sayıldığı dəfələrlə vurğulanıb. Xüsusilə qloballaşma şəraitində ana dilinin saflığının qorunması, onun beynəlxalq müstəvidə tanıdılması və nüfuzunun artırılması dövlətçilik baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu fikirlər Azərbaycan dilinin xaricilərə öyrədilməsini təsadüfi təşəbbüs deyil, düşünülmüş və məqsədyönlü mədəni siyasətin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirməyə əsas verir.