Azərbaycan həndbolunu kim öldürür? KÖŞƏ

Azərbaycan həndbolu üçün ən təhlükəli məqam onun oyunçularının şikayət etməyi dayandırdığı vaxt gələ bilər. Onlar başqa iş tapacaq, valideynlər uşaqlarını digər idman bölmələrinə aparacaq, məşqçilər məşqlərin bərpa olunacağı barədə gələcək zəngi gözləməkdən əl çəkəcəklər. Zahirən hər şey sakitləşəcək. Bu gün məhz həmin sakitlikdən qorxmaq lazımdır, çünki bu, insanların həndbolsuz yaşamağa öyrəşdiyini göstərəcək.

İdman.Biz-in daha əvvəl yazdığı kimi, Azərbaycan millisinin həndbolçusu Azaliya Həsənova sentyabrda verdiyi müsahibədə yeddi aydır maaş almadığını bildirib. O, idmandan kənarda özünə iş tapmağa məcbur olub. Bununla belə, karyerasını başa vurmaq fikrində deyil və formasını qorumağa çalışır. Yəni insan hələ də öz peşəsindən yapışıb, amma dolanışığını təmin etmək üçün artıq başqa sahədə işləməli olur.

Belə rejimdə nə qədər yaşamaq olar? İş günündən sonra məşqə güc tapmaq, növbəti iş günündən əvvəl isə bütün bunların hələ də mənası olduğuna özünü inandırmaq lazımdır. İdmançının öz oyununa sevgisinə sonsuzadək arxalanmaq olmaz. Bu sevginin də gündəlik həyatla bağlı reallıqları var: ailə xərcləri, kredit ödənişləri, bu gün ərzaq almaq zərurəti.

Federasiyanın idman direktoru İsgəndər Əsgərov bildirib ki, çempionatı başa çatdırmağa çalışdıqları vaxt bəzi oyunçuların hətta yola xərcləməyə pulları olmayıb. Onun sözlərinə görə, komandalar bir müddət ödəniş almadan çıxış etməyə davam etsələr də, son üç tur artıq keçirilməyib. Meydana çıxmağın özü insan üçün maliyyə probleminə çevrilirsə, ondan tam fədakarlıq tələb etmək çətindir.

Buna görə də məsuliyyətlə bağlı suallar ilk növbədə federasiya rəhbərliyinə ünvanlanır:

- Maliyyə çətinlikləri niyə yarışların dayanmasına gətirib çıxardı?

- Məşq bazasının itirilməsinə kim və necə yol verdi?

- Oyunçular və məşqçilər qarşısında hansı öhdəliklər qalıb?

Bu suallara sənədlər və rəqəmlərlə cavab verilməlidir. Belə bir təhlil olmadan istənilən qayıdış təbii olaraq bir şübhə ilə müşayiət olunacaq: bu dəfə nə qədər davam edəcək?

Ayrıca sual federasiyanın digər funksionerlərinədir. Yayılan məlumatlara görə, Saleh Məmmədov formal olaraq prezident vəzifəsində qalıb, lakin həndbolu maliyyələşdirməyə davam etməkdən imtina edib.

Tutaq ki, belədir.

Bəs həmin anda federasiyanı onunla birlikdə idarə edən insanlar hara yoxa çıxdılar? İsgəndər Əsgərov açıq şəkildə bildirib ki, vitse-prezident və baş katib onu və idmançıları böhranın nəticələri ilə təkbaşına mübarizə aparmağa buraxıblar.

Niyə məhz həmin vaxt onlar həndbolun xilasını təşkil etməyi öz üzərlərinə götürmədilər?

Potensial sponsorlarla, idman cəmiyyətləri ilə, eyniadlı həndbol komandalarına dəstək verməsi təklif oluna biləcək futbol klubları ilə danışıqlar hanı?

İctimai yardım kampaniyası, sosial şəbəkələrdə kraudfandinq (bir layihə, sosial təşəbbüs və s. üçün çox sayda insandan kiçik məbləğlərlə maliyyə toplamaq üsulu – red.), heç olmasa zalın icarəsi və uşaq məşqlərinin davam etdirilməsi üçün şəffaf vəsait toplanması hanı?

Əgər belə cəhdlər olubsa, bu barədə danışmaq lazımdır. Çünki adət edilmiş maliyyə mənbəyinin itirilməsi idman növünü idarə etməyi üzərinə götürən insanların öhdəliklərini aradan qaldırmır. Yoxsa bu vəzifələrin yalnız federasiyada pul olduğu müddətdə mənası var idi?

Amma hələ də oynamağa hazır olan insanlara perspektiv də lazımdır. Məncə, bunu iki konkret ssenari üzərindən müzakirə etmək olar. Birinci ssenari hazırkı idmançıları və məşqçiləri qoruyub saxlamağa imkan verir. İkinci isə onların peşə həyatını bu qədər müdafiəsiz vəziyyətə salan şərtləri dəyişməyi nəzərdə tutur.

Birinci ssenari yaxın üç ay üçün keçid proqramıdır. Buna komandalarla görüşdən başlamaq olardı: kim qayıtmağa hazırdır, kim artıq getməyə məcbur olub, hansı məşqçilər işini bərpa edə bilər. Beləliklə, hələ nəyi xilas etməyin mümkün olduğu barədə real mənzərə yaranar. Büdcə də buna əsasən hesablanmalıdır: əməkhaqqı, uyğun zalların icarəsi, nəqliyyat və tibbi təminat.

Bu hesablamalarla federasiya, daha doğrusu, ondan qalan struktur keçid dövrünün məqsədli maliyyələşdirilməsi üçün bir neçə tərəfdaşa müraciət edə bilər. Tərəfdaş hansı komandaların dəstək alacağını, vəsaitin nə qədər müddətə kifayət edəcəyini və xərclər barədə kimin hesabat verəcəyini görməlidir. İdmançıları geri dəvət etmək yalnız maliyyə təminatı təsdiqləndikdən sonra məntiqlidir. Bu gün yenidən “maaş tezliklə veriləcək” vədi səsləndirmək yalnız etimadsızlığı artırar.

Eyni zamanda, əlçatan zallarda müntəzəm məşq saatları ilə bağlı razılaşmaq lazımdır. ABU Arena ilə bağlı məsələ tez həll olunmursa, həndbol üçün yararlı müvəqqəti meydança tapılmalıdır. Qorunub saxlanılmış komandalara təşkilati xərcləri əvvəlcədən ödənilən qısa turnir təklif etmək olar. Onun miqyası hazır olan oyunçuların sayı və klubların imkanları ilə uyğun olmalıdır. Aylarla qeyri-müəyyənlik içində yaşayan insan üçün hətta təvazökar bir təqvim də vacib hiss yaradır: o, yenidən komandaya lazımdır.

Əvvəlki borclar isə müəyyənləşdirilməli və insanların həmin borcların necə ödənəcəyi ilə bağlı razılığı alınmalıdır. Məşqlərə qayıtmaq qazanılmış puldan imtina etmək demək olmamalıdır. Keçid proqramının özünün də aydın nəticə göstəriciləri olmalıdır: komandalar qorunub saxlanılıbmı, məşqlər keçirilirmi, yeni maliyyə öhdəlikləri yerinə yetirilirmi? Bu modelin zəif yeri aydındır: üç ay ərzində dayanıqlı maliyyələşmə yaranmasa, böhran yenidən təkrarlanacaq.

Bərpa üçün artıq hazır dayaq da var. Gənclər və İdman Nazirliyinin dəstəyini alan Mingəçevirin “Kür” klubu fəaliyyətini davam etdirir; onun kişi və qadın komandaları 2026/27 mövsümünün avrokuboklarına sifariş olunublar. Keçid proqramı hazırlanarkən bu təcrübəni öyrənmək faydalı olardı. Nazirlik, yəqin ki, mütəxəssisləri və məşq üçün mövcud imkanları bir araya gətirməklə bu proqramın koordinasiyasında məmnuniyyətlə tərəfdaş kimi çıxış edər.

İkinci ssenari klub sisteminin mərhələli şəkildə yenidən qurulmasıdır. Məqsəd odur ki, hər komandanın öz maliyyələşmə razılaşmaları, oyunçular qarşısında aydın öhdəlikləri və mövsümü planlaşdırmaq imkanı olsun. Belə bir yenidənqurma daha çox vaxt tələb edəcək. Amma bunun əvəzində həndbolçuları bütün karyeralarının bir kabinetdə verilən qərardan asılılığından qurtarmaq şansı yaradır.

Klubların mümkün tərəfdaşları regional şirkətlər, universitetlər və ya artıq fəaliyyət göstərən idman cəmiyyətləri ola bilər. İşə məşqçiləri və oyunçuları bir araya gətirməyin, həmçinin zal təmin etməyin mümkün olduğu yerlərdən başlamaq lazımdır. Hər potensial tərəfdaşa konkret layihə təqdim edilməlidir: komanda kimi hazırlayır, bir mövsüm nə qədərə başa gəlir, harada oynayır, uşaqlarla necə işləyir. Klubların sayı da belə razılaşmalar yarandıqca artmalıdır.

Bütün bunların bilet və reklam gəlirləri hesabına tez bir zamanda özünü doğruldacağını vəd etmək vaxtından əvvəl olardı. Əvvəlcə mövsümün keçirilməsini təmin etmək və təsdiqlənmiş büdcədən artıq öhdəlik götürməmək lazımdır. Dəstəyi bir neçə tərəfdaş arasında bölmək, mümkün gecikmələr üçün əvvəlcədən ehtiyat yaratmaq daha məqsədəuyğundur. O zaman bir sponsorun gedişi avtomatik olaraq bütün komandanın gəlirsiz qalmasına səbəb olmaz.

Bu modeldə federasiyanın vəzifəsi yarışları təşkil etmək, yığma komandaları hazırlamaq, məşqçilərin və hakimlərin inkişafına şərait yaratmaq, klubların öz aralarında razılaşmasına kömək etməkdir. Hər istiqamətə konkret mütəxəssis cavabdeh olmalıdır. Rəhbərlik vəsaitlər və planların icrası barədə həndbol ictimaiyyəti qarşısında hesabat verməlidir. Komanda ilə müqavilə imzalayan insan onun şərtlərinə kimin cavabdeh olduğunu və maraqlarının necə qorunduğunu anlamalıdır.

Belə yenidənqurmanın uşaq idmanı üçün xüsusi əhəmiyyəti var. Sentyabrın 21-də mətbuatın xəbər verdiyi kimi, Lənkəranda yeniyetmələr arasında turnir keçirilib. Yarışın qalibi 5 nömrəli məktəbin komandası olub. Böyüklər böhranı müzakirə etdiyi vaxt bu uşaqların artıq öz həqiqi qələbələri var. İndi elə etmək lazımdır ki, onların irəliləmək üçün yolu olsun — daha güclü rəqiblərə, kluba, milli komandaya doğru.

Bu iki ssenarini birləşdirmək olar. Keçid maliyyələşməsi hesabına hələ qayıtmağa hazır olanları qorumaq, paralel olaraq daha müstəqil klublar qurmaq mümkündür. Təcili tədbirlər insanlara iş və məşq verəcək. Uzunmüddətli razılaşmalar isə növbəti mövsümü planlaşdırmağa imkan yaradacaq. İdmançılar bütün yenidənqurmanın başa çatmasını gözləyə bilməzlər: karyerada itirilən vaxtı sonradan heç kim geri qaytarmayacaq.

Azərbaycan həndboluna indi ən sadə hissi - sabahkı günə inamı qaytarmaq lazımdır. Qoy növbəti dəfə həndbol haqqında danışmağa səbəb bir oyun olsun. Hətta təvazökar səviyyədə, hətta dolu tribunalar olmadan. Əsas odur ki, həmin oyunun iştirakçıları əmin olsunlar: bundan sonra növbəti oyun da olacaq.

Əks halda, ölkədə həndbolu otüstü xokkeyin taleyi gözləyir. Hansı tale? Heç bir tale - çoxillik ənənələr və perspektivlər olduğu halda tam unudulmaq.

Həmid Həmidov
İdman.Biz-in direktoru