Azərbaycan Macarıstan iqtisadi əlaqələri sadiq tərəfdaşlıq ruhunda inkişaf edir

Azərbaycanın Mərkəzi-Şərqi Avropa regionunda ən yaxın dostlarından biri olan Macarıstanla siyasi-iqtisadi əlaqələr tarixi köklərə və mehriban dostluğa əsaslanır. Tarixin bir çox mərhələsində Macarıstan Azərbaycanla siyasi, elmi-mədəni proseslərdə ortaq mövqe sərgiləyərək etibarlı dost kimi sadiqliyini nümayiş etdirib. Respublikamız dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Ulu öndər Heydər Əliyevin Macarıstanla əməkdaşlığa xüsusi önəm verməsi, diplomatik münasibətlərin yaxın tərəfdaşlıq ruhunda inkişaf etdirilməsi rəsmi Budapeşti etibarlı müttəfiqə çevirib.

Prezident İlham Əliyevin də xarici siyasət kursunda Macarıstan ilk yerlərdən birini tutmuş, yaradılmış güclü siyasi dialoq və strateji əməkdaşlıq sayəsində əlaqələr yeni mərhələyə daxil olub. 2014-cü ildə imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Macarıstan arasında strateji tərəfdaşlığın yaradılması haqqında Birgə Bəyannamə”, habelə 2023-cü ildə qəbul edilən “Azərbaycan Respublikası ilə Macarıstan arasında genişləndirilmiş strateji tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə” münasibətləri ən yüksək zirvəyə yüksəldib.

İqtisadi əməkdaşlığı gücləndirən yeni layihələr

Azərbaycan Prezidentinin Macarıstana davamlı xarakter alan səfərləri, eləcə də, Macarıstanın Baş naziri Viktor Orbanın Azərbaycana səfərləri əməkdaşlığın dinamikasını və siyasi ruhunu daha da gücləndirib, əsil dostluq platforması formalaşdırıb. Təsadüfi deyil ki, V.Orban Azərbaycanı öz doğma Vətəni adlandırır. Eləcə də Cənab İlham Əliyev Macarıstanı öz doğma evimiz hesab etdiyini bildirir.

İki ölkə arasında iqtisadi sahədə əməkdaşlıq da dayanmadan güclənir. Azərbaycan-Macarıstan Hökumətlərarası Birgə Komissiyası iki ölkə arasında iqitsadi-ticari sahədə əlaqələrin inkişafında vacib mexanizm kimi çıxış edir. Eləcə də iki ölkənin biznes icması və iri şirkətlərinin təmsil olunduğu Biznes-forumlar iqtisadi təmasların artmasında mühüm platformaya çevrilib. Ötən dövrdə Bakı və Budapeştdə 20-yə yaxın biznes forum, işgüzar görüş və digər tədbirlər keçirilib ki, bu da Azərbaycan və Macarıstan şirkətləri arasında iqtisadi-investisiya təşəbbüskarlığını artırıb. Ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi 2024-cü ildə 65 milyon dollara yaxın olsa da, tərəflər bunu qanedici hesab etmir və yeni imkanları dəyərləndirmək niyyətindədir.

Prezident İlham Əliyevin səfəri zamanı bu məsələyə də diqqət çəkilib, əlaqələrin intensivləşdirilməsi və ikitərəfli əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi üçün əlavə addımlar atılacağı bəyan olunub. Macarıstanın “MVM” və digər şirkətləri Azərbaycanda neft-qaz yataqlarında, boru kəmərlərində səhmlərini artırmağı düşünür. Macarıstan şirkətləri Azərbaycanın əsas iki neft və qaz layihəsində “Azəri-Çıraq-Günəşli” və “Şahdəniz” yataqlarında pay sahibi olmaqla, yeni layihələrdə də səhmdar olacaq. Belə ki, gələn ilin əvvəlində növbəti kontrakt imzalanacaq ki, bu da Azərbaycanın qurudakı neft yataqlarında Macarıstan şirkətlərinin fəaliyyətini təmin edəcək. Eləcə də Azərbaycan ilə Macarıstan arasında iqtisadi əlaqələrin qeyri-neft sektoru üzrə daha da inkişaf edirilməsi potensialı nəzərdən keçirilir və hər iki ölkənin birgə sərmayə qoyluşları, idxal və ixrac əməliyyatlarını genişləndirmək imkanları qiymətləndirilir.

Macarıstanın enerji təhlükəziliyində Azərbaycanın rolu güclənir

Azərbaycan Pan-Avropa klubuna qoşduğu Macarıstanın enerji təhülkəsizliyində də mühüm təminatçıdır. Rəsmi Budapeşt Azərbaycanın təşəbbüskarlığı və qətiyyəti sayəsində Cənub Qaz Dəhlizində yer almış əsas tərəfdaşlardan birinə çevrilib. Azərbaycan öz qaz ixracının coğrafiyasını genişləndirməklə Macarıstanı da əlavə resurslarla təchiz etməyi düşünür. Bu isə Budapeştin Rusiya-Ukrayna müharibəsi nəticəsində Avropanın enerji bazarlarında yaranmış çətin və ağır tarif yüklərindən xilas olması, iqtisadi problemlərinin həllində mühüm rol oynayacaq. Baş nazir Viktor Orbanın vurğuladığı kimi qonşu ölkədə gedən müharibə ölkə iqtisadiyyatına 20 milyard avrodan artıq itki verib, Macarıstan Rusiya ilə enerji münasibətlərini qoruyub saxlasa da, Ukraynanın tətbiq etdiyi məhdudiyyətlər itkilərə səbəb olur. Türkdilli dövlətlərin, o cümlədən Azərbaycanın  dəstəyi olmasaydı, bu itkilər daha ağır olar bilərdi. Bu bəyanat bir daha Azərbaycanın Macarıstanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rolunu təsdiqləyir.

Tərəflər həm də “yaşıl enerji” layihələrində də fəal işləyir və Azərbaycanın böyükmiqyaslı yaşıl enerji gündəliyi macar şirkətləri üçün cəlbedicidir. Həmin resursların istehsalı və emalı növbəti mərhələdə işə düşəcək Xəzər-Qara dəniz-Avropa “yaşıl enerji” kəməri vasitəsilə Macarıstana da bərpaolunan enerjinin nəqlinə imkan verəcək. Yəni, Azərbaycan Macarıstanı qazla yanaşı, alternativ enerji mənbələri ilə də təmin edəcək.

Türk ailəsinin etibarlı üzvü

Macarıstan davamlı olaraq Türk Dünyasının birgə layihələrində yaxından təmsil olunmaqla faktiki olaraq Türk dövlətlərinin ortaq maraqlarını ifadə edir, Türk Dövlətləri Təşkilatında (TDT) müşahidəçi üzv olmasına baxmayaraq, birgə layihələrdə təmsil olunub, özünü Türkdilli ölkələrin ailəsində hesab edərək regional layihələrdə iştirak edir. Türk dünyasının ortaq layihəsi olan Orta Dəhlizdə yer almaq üçün fəallığını artırır.

Beləliklə, regionda baş verən geosiyasi proseslər və yaranmış yeni reallqlar Azərbaycan və Macarıstan arasında strateji müttəfiqliyin də dərinləşməsini labüd edir. Şübhəsiz ki, Prezident İlham Əliyevin mayın 20-də Macarıstana səfəri iki ölkə arasında əlaqələrin perspektivləri üçün yeni səhifə açacaq, xüsusən də iqtisadi əlaqələrin daha da dərinləşməsinə xidmət edəcək.

ELBRUS CƏFƏRLİ