Azərbaycan və Çin bir biri ilə çox önəmli tərəfdaşlardır

Çinin dünyanın supergüclərindən biri olduğunu, eləcə də dünyanın ikinci və sürətli şəkildə inkişaf edən iqtisadi gücü olduğunu nəzərə alaraq deyə bilərik ki, Prezident İlham Əliyevin Çinə səfəri və ümumiyyətlə iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafı olduqca əhəmiyyətlidir.
Hazırda dünyada baş verən geosiyasi proseslər fonunda iki ölkə arasındakı münasibətlərin inkişafı xüsusi olaraq aktuallıq təkil edir. Çinin tutduğu mövqe, Azərbaycanın isə sürətlə inkişaf edən və Cənubi Qafqazın lider dövləti səviyyəsinə yüksəlmiş ölkə olması iki ölkə arasında daha geniş əməkdaşlığı şərtləndirir.
Məlum olduğu kimi ölkəmizlə Çin arasında əlaqələr dərin tarixə malikdir. Hələ 2500 il əvvəl tarixi “İpək yolu” vasitəsilə xalqlarımız arasında formalaşan mədəni və ticari əlaqələr sonrakı dövrdə də mütəmadi olaraq müxtəlif sahələrdə inkişaf edib və möhkəmlənib. Bu gün iki ölkə arasındakı münasibətlər qarşılıqlı faydalılıq və etimad prinsiplərinə əsaslanır. Hər iki ölkə bir-biri üçün olduqca önəmli tərəfdaşdır. Çin Azərbaycanın müstəqilliyini tanıyan ilk dövlətlərdəndir, belə ki, ÇXR Azərbaycanın müstəqilliyini 1991-ci il dekabrın 27-də tanıyıb. Çox keçmədən isə, yəni, 2 aprel 1992-ci ildə iki ölkə arasında diplomatik əlaqələr qurulub. Keçən dövr ərzində Bakı – Pekin münasibətləri tarixi ənənə və müasir geosiyasi reallıqlar fonunda dinamik şəkildə inkişaf edib. Bu gün Azərbaycan Çinlə demək olar ki, bütün istiqamətlərdə sıx əlaqələrə malikdir.
Azərbaycan Çin üçün, Çin də Azərbaycan üçün çox önəmli tərəfdaşlardır. Çin hər zaman Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini dəstəkləyib, Azərbaycan isə öz növbəsində Tayvanla bağlı məsələlərdə Çinin prinsipial mövqeyini müdafiə edərək “Vahid Çin” pronsipinə dəstəyini ifadə edib.
İki ölkə arasında münasibətlərin inkişfaında ən önəmli məqamlardan biri Astanada keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının sammiti çərçivəsində “Azərbaycan Respublikası ilə Çin Xalq Respublikası arasında strateji tərəfdaşlığın qurulması haqqında Birgə Bəyannamə”nin qəbulu oldu.
Bundan sonra Azərbaycan-Çin münasibətləri daha da inkişaf etməyə başladı. Təsadüfi deyil ki, bu gün Azərbaycan Çinin Cənubi Qafqazda ən böyük ticarət tərəfdaşıdır və ticarət dövriyyəsi müsbət dinamika nümayiş etdirir. Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına görə, 2024-cü ildə Azərbaycanın xarici ticarətinin ümumi həcminin 7,9 faizi Çinin payına düşür. Çin ölkənizin dördüncü böyük ticarət tərəfdaşıdır və əsas idxal mənbəyi qismində çıxış edir.
Ölkəmizin “Bir kəmər, bir yol” layihəsinə verdiyi önəm də Azərbaycan ilə Çin arasındakı münasibətlərdə xüsusi yer tutur. Azərbaycanda həyata keçirilən nəqliyyat və infrastruktur layihələri “Bir kəmər-bir yol” təşəbbüsünün həyata keçirilməsinə mühüm töhfə verdiyi üçün Orta Dəhliz Çindən Avropaya və əks istiqamətdə yüklərin daşınması üçün təhlükəsiz və sərfəli alternativ marşruta çevrilib. Başqa sözlə desək Çin bu yolun Şərq tərəfdə başlanğıcıdırsa, Azərbaycan mühüm tranzit məkanıdır. Özü də burada yalnız Qərb-Şərq istiqaməti nəzərdə tutulmur - ÇXR-in Sədri Si Cinpinin vurğuladığı kimi, Azərbaycan Şimal-Cənub istiqamətində də vacib rol oynaya bilər. Azərbaycana çatan istənilən malı hər iki istiqamətdə daşımaq mümkündür. Bununla da, həm Qərb dövlətlərinin, həm də Uzaq Şərq ölkələrinin dünyanın müxtəlif regionları ilə ucuz, rentabelli əlaqələr yaratmaq imkanı meydana gəlir.
Bu mənada Çinin Zəngəzur dəhlizi istiqamətində müəyyən töhfələr vermək imkanlarının da nəzərdən qaçırmaq olmaz. Belə ki, Çin Zəngəzur dəhlizinin açılmasına mane olan dairələrə, xüsusən də Ermənistan və İrana təsir göstərə biləcək ölkələrdən biri olaraq bu istiqamətdə müəyyən addımlar ata bilər.
Digər vacib məqam da Çinlə yaşıl enerji sahəsində strateji tərəfdaşlığın perspektivləri ilə bağlıdır. Çin şirkətləri ilə ölkəmizə birabaşa yaşıl enerji sahəsində yatırımlar qoyulması üçün aktiv danışıqlar aparılır.
Odur ki, cənab Prezidentin Çinə növbəti səfərində Azərbaycan Respublikası ilə Çin Xalq Respublikası arasında strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi işinə xidmət edəcək yeni layihələr haqqında raılşamalara şahidlik edəcəyimizə şübhə yoxdur.
Yusif Bağırzadə, politoloq