Azərbaycan dadı Çinin tam ürəyində

Bakı, 22 oktyabr, Günel Alıyeva, AZƏRTAC

Sübhün ilk şüaları ilə Sintszyan Qədim Ekoloji Parkı canlanır.

Arenada at şousu başlayır: dırnaqların cingiltisi, atların çevik siluetləri, tamaşaçıların coşqun sədaları. Ətrafda hər şey Şərqin enerjisini - hərəkətin ritmini, təzə biçilmiş otun torpaq qoxusu ilə qarışan ətrini və atların isti nəfəsini daşıyır.

Atçılıq şousu bitəndə tamaşaçılar kompleksin dərinliyində, böyük taxta qapıların arxasında gizlənən restorana axışırlar. Burada yeni bir tamaşa başlayır. Baş rollarda iki azərbaycanlı aşpazın oynadığı “dad teatrı”.

Urumçinin mərkəzində, Sintszyan dağları və çölləri arasında Səxavət Şeydayev və Bayram Salahov sadəcə yemək hazırlamır, Vətənlərinin xatirəsini canlandırırlar. Onların hər hərəkətində Bakının hərarəti, Azərbaycanın nəfəsi duyulur. Manqaldan qalxan tüstü, şişlərin yavaş-yavaş cingiltisi bu restoran guşəsini kiçik bir Azərbaycan kainatına çevirir. Burada doğma evin dadı var.

Səxavət Şeydayev - ustanın oğlu, odun qoruyucusu

Səxavətin əlləri uşaqlıqdan manqalın istisinə alışıb.

“Atam kababçı idi, mənim ilk müəllimim də o oldu”, - deyə Səxavət xatırlayır. “Onun yolunu davam etdirdim. Sonra müxtəlif restoranlarda işlədim, kömək etdim, öyrəndim, təcrübə topladım”.

O, ilk dəfə doğma Qubada bıçaq və odla tanış olub: “Əsl aşpaz olduğumu ilk dəfə Qubada hiss etdim. O vaxt anladım ki, yemək sadəcə sənət deyil, sözsüz hekayə danışmağın bir yoludur”.

Kiçik kafelərdən böyük restoranlara, Azərbaycandan Çinə uzanan bu yol ətirlərlə, görüşlərlə və mükəmməllik axtarışı ilə dolu olub.

“Bakını sevirəm, amma orada çox səs-küy var. Mən sakitliyi, təmiz havanı sevirəm. Dağlıq ərazilərdə dad da başqa cür alınır, daha təbii”, - deyə o əlavə edir.

Səxavət təkcə peşəkar aşpaz deyil, həm də dəfələrlə beynəlxalq yarışlarda iştirak edib, milli mətbəxi tanıdıb və Bakı Kulinariya Assosiasiyasının fəal üzvü olub.

Urumçiyə gəlişi isə həyatının gözlənilməz dönüş nöqtəsi idi. “Tanışım dedi ki, burada azərbaycanlı aşpazlara ehtiyac var. Mən də çox düşünmədən qərar verdim. Beləcə həyatımda Urumçi adlı yeni bir fəsil açıldı”.

“Çin mətbəxi alov kimidir, bizimki isə ocağın istiliyinə bənzəyir”

“Çin mətbəxi çox ədviyyatlıdır. Sarımsaq, zəncəfil, istiot və zirəni bol istifadə edirlər. Bizim mətbəx isə daha zərifdir, ocağın istiliyi kimi”, - deyə Səxavət gülümsəyir.

Yeni dadlara alışmaq onun üçün asan olmayıb: “Hər gün Çin yeməyi yeyə bilmirəm, çox ədviyyatlı olur. Amma onların yeməkləri sağlamdır. Buradakı insanların istiqanlılığı isə mənə buraya alışmağa kömək etdi”.

Bayram Salahov - Moskva restoranlarından Çin şəhərinə

Bayramın aşpazlıq yolu Moskvada başlayıb. “Olip” restoranında ilk dəfə önlük geyinib. Daha sonra Azərbaycana qayıdaraq Xızıda işləyib.

“Amma mənim əsl peşəkar inkişafım Çində başladı. Qohumum Ceyhun bəy artıq Urumçidə işləyirdi və məni dəvət etdi”, - deyə Bayram xatırlayır.

O, Azərbaycan mətbəxini Çin mətbəxi ilə müqayisə edərkən deyir: “Bizdə yemək ruh, ətir və məhsula hörmət deməkdir. Burada isə dadın əsasında ədviyyat dayanır”.

Ən yaddaqalan xatirələrdən biri dolma ilə bağlıdır.

“İlk dəfə dolma hazırlayanda çinlilər heyrətə gəldi. Onlar üzüm yarpağından istifadə oluna biləcəyini bilmirdilər. Qonaqlardan biri “İndi mən Şərqin əsl dadını başa düşürəm” dedi və resepti istədi. Bu onlar üçün kəşf idi”.

Bayram yerli dadlara uyğunlaşmaq üçün yalnız xırda dəyişikliklər edir: “Bəzən bir az acı bibər və ya sarımsaq əlavə edirəm. Amma əsas dadı heç vaxt dəyişmirəm. Bu, Azərbaycan ruhudur”.

Mədəniyyətləri yaxınlaşdıran dad

Bu gün Urumçiyə Azərbaycan yeməklərini dadmaq üçün gələnlərin sayı artır.

“Ən çox kabab və plovu sevirlər”, – deyə Səxavət gülümsəyir. “Yalnız dadmaqla kifayətlənmirlər, hazırlanma qaydasını soruşur, bəzən tarixi ilə maraqlanırlar. Bu, bizim əməyimizin dəyərini göstərir”.

Bayram isə əlavə edir: “Onlar plovu təbəssümlə yeyəndə hiss edirik ki, Vətənimizi təmsil edirik. Bu, sadəcə iş deyil, şərəfdir”.

Vətənlə uzaq ölkə arasında

Urumçidəki həyat aşpazlara yeni ənənələr qazandırıb.

“Burada səhərlər parkda gimnastika edənləri görəndə təəccübləndim. Onlar təbiətə müqəddəs münasibət bəsləyirlər”, - deyə Bayram bildirir.

Amma Vətən həsrəti yenə də qalır.

“Burada mənə evi xatırladan qoxu yoxdur. Amma yağış yağanda özümü Qubada hiss edirəm. O rütubətin, yaşıllığın qoxusu eynidir”,- deyə Səxavət səmimi danışır.

Həddi-hüdudu olmayan qürur

“Azərbaycanı xaricdə təmsil etmək sadəcə iş deyil, missiyadır. Vətənimin bayrağını ürəyimdə daşıyıram. Kimsə yeməyimizi dadıb tərifləyəndə qürur duyuram. Bu, Azərbaycan adının Çində səslənməsi deməkdir”, - deyə Səxavət vurğulayır.

Bayram isə sakitcə əlavə edir: “Bəzən darıxırsan. Amma bıçağı əlinə alıb yağın cızıltısını eşidən kimi sanki evə dönürsən. Çörəyin qoxusu ailəni, Bakını xatırladır”.

Səxavət gülümsəyir: “Biz sadəcə yemək hazırlamırıq. Biz xatirələr yaradırıq. Hər kəs bu yeməklərlə Azərbaycandan bir parça aparır”.

Hər iki aşpaz gələcəyə nikbin baxır.

“Çinlilər yeni dadlara açıqdırlar”, - deyə Bayram bildirir.

Səxavət isə əmindir: “Əgər burada daha çox Azərbaycan restoranı açılsa, mətbəximiz italyan və ya yapon mətbəxi kimi tanına bilər. Çünki Azərbaycan dadı buna layiqdir”.

Bayram söhbəti bu sözlərlə tamamlayır: “Bizim mətbəxə heç bir əlavə lazım deyil. O, özlüyündə mükəmməldir”.

Son şiş oddan çıxarılır, kömürlər yavaş-yavaş sönür. Manqalın qırmızı parıltısı havaya yumşaq istilik buraxır. Amma ən əsası doğma dadın, doğma sözün, doğma evin xatirəsini daşıyan o görünməz od heç vaxt sönmür.