Azərbaycanda kənd təsərrüfatına aid ixtisaslar dəbdən düşüb MÜTƏXƏSSİSLƏR SƏBƏBLƏRİ AÇIQLADI

Gənclərin kənd təsərrüfatına və fermerliyə marağının azaldığı bir dövrdə yaşayırıq. Bəzi müasir iqtisadi dəyişikliklər, texnologiyanın inkişafı və şəhər həyatının cəlbediciliyi bu sahədə gənclərin iştirakını azaltmışdır. Kənd təsərrüfatı sektoru ənənəvi olaraq zəhmət tələb edən, vaxt aparan və maddi baxımdan riskli bir sahə kimi tanınır. Bütün bu amillər gənclərin bu sahəyə olan marağını azaldıb.

Bəs, gənclər niyə kənd təsərrüfatına maraq göstərmir? Bu sahədə azalan marağın əsas səbəbləri nələrdir? Kənd təsərrüfatı sektoru gənclər üçün nə dərəcədə cəlbedicidir və onların qarşılaşdıqları əsas çətinliklər hansılardır?

Mövzu ilə bağlı kənd təsarrüfatı eksperti Cəfər İbrahimli Avtosfer.az-a açıqlamasında bildirib ki, gənclər, ümumiyyətlə, daha çox rahat zehni işlərlə məşğul olmağa meyillidirlər:

“Bu, texnologiyanın sürətlə inkişafı və yeniliklərin ortaya çıxması ilə bağlıdır. Kənd təsərrüfatında isə fiziki işin və iş şəraitinin çətinliyi hələ də mövcuddur. Ənənəvi kənd təsərrüfatı anlayışı gənclərin bu sahəyə marağını azaltmaqda rol oynayır. Bununla belə, Azərbaycanda bu sahəyə olan marağı artırmaq üçün təhsil və təqaüd proqramları kimi bir sıra layihələr həyata keçirilir.

Bu məsələyə diqqət yetirmək vacibdir, çünki bu gün Azərbaycanda kənd təsərrüfatı yeni mərhələyə qədəm qoyur. Yeni sənayeləşmə və innovativ texnologiyaların tətbiqi nəticəsində, daha müasir və peşəkar kadrlar ehtiyacı yaranıb. Bu kadrlar, əslində, çox yaxşı imkanlara malikdirlər. Azərbaycanda, xüsusən də regionlarda bir çox təsərrüfatlar yüksək peşəkar kadrlar və qida mühəndisləri axtarır və onlara yaxşı əmək haqqı təklif edir”.

Ekspert əlavə olaraq qeyd edib ki, lakin bu sahənin gənclər arasında daha da populyarlaşması üçün onları düzgün şəkildə məlumatlandırmaq vacibdir:

“Bu gün kənd təsərrüfatında işlər yalnız fiziki əməkdən ibarət deyil. Texnologiyalar sayəsində sahəyə getmədən və uzun məsafələr qət etmədən sahə haqqında məlumatlar əldə etmək mümkündür. Gəncləri bu sahənin perspektivli və vacib olduğunu anlamalarına kömək edəcəkdir. Bu sahəyə qoşulmaq istəyənlər həmçinin yaxşı əmək haqqı qazanmaq və müasir iş şəraitində işləmək imkanlarına malikdirlər.

Bu səbəbdən, kənd təsərrüfatı sahəsinin təbliğinə və maarifləndirməsinə daha çox diqqət yetirmək vacibdir. Bu cür təşəbbüslər gənclərin bu sahədəki mövqeləri daha yaxşı anlamağa və bu sahəyə daha çox maraq göstərməyə imkan verə bilər”.

Təhsil eksperti Kamran Əsədovun fikrincə, gənclərin kənd təsərrüfatına və fermerliyə maraq göstərməməsinin bir sıra əsas səbəbləri var ki, bunlar iqtisadi, sosial və texnoloji faktorlarla bağlıdır:

“Müasir dövrdə gənclər kənd təsərrüfatını çətin, gəlirsiz və perspektivsiz bir sahə kimi qəbul edirlər. Bu sahənin gənclər üçün cəlbedici olmamasının kökündə dayanan problemləri və bu sahəyə marağın azalmasını doğuran əsas faktorları araşdırmaq vacibdir.

Kənd təsərrüfatı ənənəvi olaraq ağır fiziki əmək tələb edən bir sektor hesab olunur. Müasir iş şəraiti və texnologiyanın artan təsiri ilə birlikdə gənclər daha çox texnologiya ilə inteqrasiya olunmuş, şəhər həyatına uyğun və daha rahat iş şəraitinə malik peşələri seçirlər. Kənd təsərrüfatı sahəsində texnologiyanın tətbiqi inkişaf etsə də bir çox ölkələrdə bu proses hələ də ləng gedir. İrəliləyişlərə baxmayaraq, kənd təsərrüfatında işləyən insanların əksəriyyəti köhnə metodlardan istifadə edir, bu isə gənclərin marağını daha da azaldır.

Gəlir perspektivləri kənd təsərrüfatının gənclər üçün az cəlbedici olmasının digər mühüm səbəbidir. Kənd təsərrüfatında gəlir qeyri-sabitdir və hava şəraitindən, torpağın keyfiyyətindən, bazar qiymətlərindən və digər amillərdən asılıdır. Müqayisə üçün inkişaf etmiş ölkələrdə kənd təsərrüfatı sektorunda işləyənlərin ümumi məşğulluqdakı payı 2-3% təşkil etdiyi halda, bir çox inkişaf etməkdə olan ölkələrdə bu göstərici daha yüksəkdir. Azərbaycanda kənd təsərrüfatının ÜDM-də payı son illərdə artmış olsa da bu sektorda çalışan insanların əmək məhsuldarlığı inkişaf etmiş ölkələrlə müqayisədə daha aşağı səviyyədədir. Bu isə gənclərin kənd təsərrüfatında işləmək əvəzinə, şəhərlərdə digər sektorları seçməsinə səbəb olur”.

Ekspert əlavə edib ki, urbanizasiya və demoqrafik dəyişikliklər kənd təsərrüfatı işçi qüvvəsinin azalmasına səbəb olan əsas amillərdən biridir:
“Şəhər həyatının cazibədarlığı, daha yaxşı maaşlı iş imkanları və inkişaf etmiş infrastruktur kənd yerlərindən gənclərin axınını sürətləndirir. Bu proses təkcə inkişaf etməkdə olan ölkələrdə deyil, Avropa və ABŞ-da da müşahidə edilir. Kənd təsərrüfatında çalışan əhalinin orta yaşının artması və gənclərin bu sahəyə marağının azalması gələcəkdə ərzaq istehsalı və aqrar sektorda işçi qüvvəsi çatışmazlığına səbəb ola bilər.

Təhsil və maarifləndirmə məsələsi də bu sahəyə marağın azalmasına təsir göstərən faktorlardandır. Kənd təsərrüfatı üzrə ixtisaslaşmış universitet və kolleclərin sayı artsa da, bu təhsil müəssisələrinə olan maraq kifayət qədər yüksək deyil. Tədris proqramlarının müasir texnologiyalara uyğun olmaması və tələbələrin bazar tələblərinə cavab verən bacarıqlar qazanmaması bu sahənin inkişafını məhdudlaşdırır. Kənd təsərrüfatı sahəsində çalışan gənclərin təhsil almaq üçün daha geniş imkanlara malik olması və yeni texnologiyalarla tanış olması bu sahəyə olan marağı artırmaq üçün vacib addımlardan biridir.

Kənd təsərrüfatında innovasiya və texnologiyanın tətbiqi bu sahəni daha cəlbedici edə bilər. Avropada və ABŞ-da kənd təsərrüfatının texnologiyalaşdırılması sahəsində böyük addımlar atılır. Müasir kənd təsərrüfatı modelləri süni intellekt və avtomatlaşdırılmış sistemlər vasitəsilə məhsuldarlığın artırılması fermerlərin gəlirlərini artırmağa və bu sahəni daha maraqlı etməyə kömək edir. Nümunə olaraq, Hollandiyada kənd təsərrüfatında dronlar, robot texnologiyaları və süni intellekt sistemləri geniş tətbiq olunur. Bu isə kənd təsərrüfatını ənənəvi ağır iş sektorundan yüksək texnologiyalı və gəlirli bir sahəyə çevirir.

Maliyyə dəstəyi və investisiyalar gənclərin kənd təsərrüfatına marağının artırılması üçün mühüm faktorlardan biridir. Bir çox gənc kənd təsərrüfatı biznesinə başlamaq istəyir, lakin ilkin kapital və ya bank krediti almaq çətinliyilə üzləşir. Fermer təsərrüfatlarının yaradılmasını dəstəkləyən dövlət proqramları, subsidiyalar və aşağı faizli kreditlər bu sahədə inkişafı stimullaşdıra bilər. İnkişaf etmiş ölkələrdə kənd təsərrüfatı startaplarına yönəlmiş müxtəlif maliyyə təşəbbüsləri gənclərin kənd təsərrüfatına cəlb edilməsinə kömək edir”.

Kamran Əsədov son olaraq qeyd edib ki, gənclərin kənd təsərrüfatına marağını artırmaq üçün kompleks strategiyaların həyata keçirilməsi vacibdir:
“Aqrar texnologiyaların tətbiqi, aqro-startapların təşviqi, kənd təsərrüfatı təhsilinin müasir tələblərə uyğunlaşdırılması və dövlətin maliyyə dəstəyi bu sahəyə marağı artırmaq üçün əsas addımlardır. Eyni zamanda, kənd təsərrüfatında innovativ və texnoloji yeniliklər tətbiq edildikdə bu sahə daha gəlirli və cəlbedici hala gələ bilər. Beləliklə, kənd təsərrüfatına gənclərin cəlb edilməsi təkcə iqtisadi yox, həm də sosial inkişaf baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır”.

Eltac Zülfüqaroğlu