Azərbaycanla məsələni həll edərsə, Ermənistanın da bu fürsətdən yararlanmaq imkanı var

"Amerikalı senator Steve Daines dünən Senatın Xarici Əlaqələr Komitəsindəki çıxışında deyir ki, türkmən qazını Avropaya çıxarmaq üçün cəmi 22 mil interkonnektor kifayətdir. Yəni senator demək istəyir ki, Xəzərə turba atıb, qazı Azərbaycan tərəfə keçirik və bu qaz Cənub Qaz Dəhlizi üzərindən Avropaya çıxarılır".

Redaktor.az xəbər verir ki, bunu iqtisadçı Eldəniz Əmirov deyib. O, bildirib ki, amma məsələ heç də bu qədər sadə deyil:

"Əvvəla, Xəzər dənizinin eni müxtəlif nöqtələrdə fərqlənsə də, 250 km-dən yaxın sahillər yoxdur. Ən yaxın Siyəzən sahilləri tərəfidir ki, orada da məsafə təxminən 270–300 km-dir. Türkmənistan sahilindən Səngəçal terminalına qədər olan məsafə nəzərdə tutulsa, bu, 320 km-dən çoxdur. Hətta Şahdəniz yatağına türkmən qazını çatdırmaq istəsələr belə, yenə sahildən ora 250 km-dən az deyil.

Yəni “22 mil” (22 mil təxminən 40 km) ifadəsi ya rəsmi bilməzlikdir, ya da məqsədli sadələşdirmədir. (Ya da vərəqdən oxuyanda səhv oxuyub)

Hə, ola bilər ki, Xəzərin dibində birgə işlənən yataqlar arası məsafəni, məsələn, Dostluq yatağını nəzərdə tutur, amma yenə uyğun gəlmir.

Ən əsası isə Türkmənistanın qaz ehtiyatı 19.5 trilyon kubmetrdir və bu ölkə dünyada qaz ehtiyatına görə 4-cü yerdədir. Bu miqyasda resursun ixracı sadəcə Xəzərə atılan 22 millik interkonnektorla mümkün deyil. Bu, genişmiqyaslı və yüksək maliyyətli mühəndis layihəsi tələb edir.

Bundan başqa, 30 milyard barel neft ehtiyatı olan Qazaxıstan və onun da ixrac maraqları bu məsələdə yer alır. Regionda isə Rusiya, Çin və İran kimi güclü aktorların maraqları toqquşur. Bu səbəbdən Transxəzər layihəsi yalnız texniki deyil, həm də siyasi və diplomatik ağırlıq daşıyır. Hələ bunun maliyyə təminatı bir ayrı yükdür.

Amma bütün bu mürəkkəb coğrafi və geosiyasi mənzərədə şərait nə qədər qarışıq olsa da, bir gün Transxəzər layihəsi icra olunacaqdır. Çünki bir həqiqət dəyişməz qalır: Azərbaycan – regionun ən etibarlı və sabit tərəfdaşıdır. Avropa Mərkəzi Asiya ehtiyatlarını arzulayır. O zaman gec, ya tez bu sevda baş tutacaq. Bu sadəcə zaman məsələsidir. Amma bu, senator Dainesin dediyi kimi 22 millik turba atmaqla yox, ciddi layihələrlə olacaq. O zaman Azərbaycan tranzit ölkə kimi əhəmiyyətini daha da artıracaqdır.

Azərbaycanla məsələni həll edərsə, Ermənistanın da bu fürsətdən yararlanmaq imkanı var. Çünki Mərkəzi Asiya ehtiyatları üçün yeni “turba”lar çəkiləcək, bir gün. Bu turbalar Ermənistanı da salamlaya bilər".

Vasif ƏLİHÜSEYN