Bakı görüşünün strateji əhəmiyyəti ŞƏRH

Martın 11-də Bakıda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koşta arasında keçirilən görüş və mətbuata verilən bəyanatlar Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Bu görüş yalnız iki tərəf arasında diplomatik əlaqələrin davamı deyil, həm də enerji təhlükəsizliyi, regional sabitlik və iqtisadi əməkdaşlıq baxımından böyük strateji əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyev çıxışında vurğuladı ki, Azərbaycan və Avropa İttifaqı arasında münasibətlər son illərdə dinamik inkişaf edir. Ötən il tərəflər arasında bir neçə dəfə yüksək səviyyəli görüşlərin keçirilməsi və Avropa Komissiyasının nümayəndələrinin Azərbaycana mütəmadi səfərləri tərəfdaşlığın genişlənməsinin bariz göstəricisidir. Bu fakt onu göstərir ki, Azərbaycan və Avropa İttifaqı arasında əməkdaşlıq artıq yalnız siyasi dialoqla məhdudlaşmır, eyni zamanda iqtisadi, enerji, nəqliyyat və təhlükəsizlik sahələrini də əhatə edir.

İqtisadi göstəricilər də bu münasibətlərin gücləndiyini göstərir. Prezident Əliyevin qeyd etdiyi kimi, 2026-cı ilin yanvar ayında Azərbaycanın ümumi ticarət dövriyyəsinin təxminən 50 faizi Avropa İttifaqı ölkələri ilə bağlı olub. Bu isə Avropa İttifaqının Azərbaycanın ən böyük ticarət tərəfdaşına çevrildiyini göstərir. Belə bir vəziyyət tərəflər arasında qarşılıqlı iqtisadi asılılığın artdığını və gələcəkdə investisiya əməkdaşlığının daha da genişlənəcəyini göstərir.

Enerji əməkdaşlığı Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərinin əsas sütunlarından biri hesab olunur. Xüsusilə 2022-ci ildə imzalanmış “Enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu” bu sahədə yeni imkanlar açıb. Azərbaycan artıq Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Hazırda Avropa İttifaqının 10 üzv dövləti Azərbaycandan qaz alır və ümumilikdə 16 ölkə Azərbaycan qazı ilə təmin olunur.

Bu fakt Azərbaycanı dünyada boru kəməri ilə qaz ixrac edən əsas ölkələrdən birinə çevirir. Enerji resurslarının şaxələndirilməsi məsələsi Avropa üçün xüsusilə aktualdır və Azərbaycan bu prosesdə etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir.

Prezident İlham Əliyev həmçinin yaxın illərdə qaz hasilatının artırılacağını qeyd etdi. Yeni yataqların istismara verilməsi nəticəsində növbəti 2–3 il ərzində Azərbaycanın qaz hasilatı ən azı 10 milyard kubmetr artacaq. Bu isə Avropaya qaz ixracının daha da genişlənməsinə imkan yaradacaq.

Enerji əməkdaşlığının digər vacib istiqaməti isə bərpa olunan enerji sahəsidir. Azərbaycan külək, günəş və hidroenerji sahəsində böyük potensiala malikdir. Prezident Əliyevin sözlərinə görə, yaxın 5–6 il ərzində ölkə 6–8 giqavat həcmində bərpa olunan enerji istehsal edərək onu ixrac etməyi planlaşdırır. Bu plan Avropa İttifaqının yaşıl enerji strategiyası ilə də üst-üstə düşür.

Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koşta da öz çıxışında Azərbaycanın Avropa üçün strateji tərəfdaş olduğunu vurğuladı. Onun sözlərinə görə, enerji təhlükəsizliyi sahəsində əməkdaşlıq tərəflər arasında münasibətlərin əsasını təşkil edir. Cənub Qaz Dəhlizi layihəsi Avropanın enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi siyasətində mühüm rol oynayıb.

Bundan əlavə, nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Orta Dəhlizin inkişafı Avropa ilə Asiya arasında yeni ticarət marşrutlarının formalaşmasına şərait yaradır. Bakı–Naxçıvan dəmir yolu layihəsinin tamamlanması isə regionun iqtisadi əlaqələrinin güclənməsinə xidmət edəcək.

Regional təhlükəsizlik məsələləri də görüşün əsas mövzularından biri olub. Antonio Koşta Ermənistan və Azərbaycan arasında əldə olunan sülh prosesini tarixi əhəmiyyətli hadisə kimi qiymətləndirdi. Avropa İttifaqı bu prosesin davamlı və sabit olmasını dəstəklədiyini bəyan edib.

Bundan əlavə, beynəlxalq geosiyasi vəziyyət də müzakirə olunub. Yaxın Şərqdə və regionda baş verən hadisələr fonunda Azərbaycanın rolu daha da ön plana çıxır. Avropa İttifaqı Azərbaycanın regional sabitliyin qorunmasında oynadığı rolu yüksək qiymətləndirir.

Görüş zamanı tərəflər gələcək əməkdaşlıq perspektivlərini də müzakirə ediblər. Xüsusilə təhlükəsizlik, rəqəmsal texnologiyalar, enerji və nəqliyyat sahələrində yeni layihələrin həyata keçirilməsi planlaşdırılır.

Ümumilikdə Bakı görüşü Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərinin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldiyini bir daha göstərdi. Bu əməkdaşlıq yalnız iki tərəfin maraqlarına deyil, həm də regional sabitliyə və qlobal enerji təhlükəsizliyinə xidmət edir.

Abbas Pənahov

Yeni Azərbaycan Partiyası Nəsimi rayon təşkilatının sədr müavini