Bakı İrəvan xəttində sürətləndirmə kursu TƏHLİL

İki ölkə arasında iqtisadi əlaqələr artır

Ermənistan və Azərbaycan arasında ticarət, iqtisadi əməkdaşlıq artmaqda davam edir. Hər iki ölkənin hökuməti ikitərəfli əməkdaşlığı yeni səviyyəyə qaldırmağa hazırlaşırlar. Baş nazir Nikol Paşinyan bildirib ki, bu məqsədlə İrəvan Vaşinqtonla "Tramp Yolu" layihəsi (Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu (TRIPP)) üzərində işi sürətləndirmək barədə razılığa gəlib. Lakin cənub qonşumuzda baş verən hadisələr və rəsmi Tehranın, daha doğrusu SEPAH-ın ABŞ infrastrukturunu hər yerdə məhv etməyi qarşısına məqsəd qoymuş İranın ata biləcəyi addım Ermənistanın iki dəfə düşünməyə vadar edir. Nəzərə alaq ki, İrəvan hələ də İrandan təhlükənin hər an gələ biləcəyinə inanır və ehtiyatlı tərpənir.

Ermənistan Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin birinci rübündə İrəvan və Bakı arasında ticarət dövriyyəsi 5,7 milyon dolları keçib. Təkcə mart ayında bu rəqəm 1,5 milyon dollardan yuxarı olub. Ermənistan ticarətinin payı 960 milyon dollar olub. Ermənilərin azərbaycanlılara dəqiq nə satdığı məlum deyil. Öz növbəsində, Bakı ötən ildən bəri İrəvanı yanacaqla təmin edir. Qazaxıstan və Rusiya buğdası da Azərbaycan vasitəsilə Ermənistana daşınıb. Aprelin əvvəlində Rusiya taxılları ilə yüklənmiş daha beş dəmir yolu vaqonunun Azərbaycan vasitəsilə Ermənistana getdiyi bildirilib.

Bu fonda Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan parlamentdə çıxış edərək bildirib ki, Gürcüstan vasitəsilə dəmir yolu ixracı "Tramp Yolları" layihəsi çərçivəsində Azərbaycanla dəmir yolu yenidən açılana qədər mümkündür. O hesab edir ki, həyata keçiriləcək TRIPP marşrutu İrəvanın iqtisadi imkanlarını prinsipial olaraq yeni səviyyəyə çatıracaq. Eyni zamanda, Paşinyan ABŞ-İsrail və İran arasında müharibəyə baxmayaraq, layihə üzərində işlərin davam etdiyinə əminliyini bildirib. "Hər iki tərəf, Ermənistan və ABŞ, bunu mümkün qədər tez həyata keçirmək istəyir. Daha çox şey demək olar: son günlərdə biz, xüsusən də elektrik xətlərinin çəkilişi, tikintinin vaxtından əvvəl aparılması imkanları və ümumiyyətlə hər şeyi müzakirə etdik, çünki proseslər yetkinləşib, yetkinləşir və şübhəsiz ki, həm Ermənistanın, həm də ABŞ-ın bu proqrama yanaşması mütləq prioritetdir", - deyə Paşinyan parlamentdə çıxış edərkən izah edib. O, həmçinin vurğulayıb ki, Bakı da "Tramp Yolu"nun fəaliyyətə başlamasında maraqlıdır.

"TRIPP proqramı bir bağlı sərhəddən digərinə keçə bilməz, hər iki tərəf arasında ünsiyyəti təmin etmək üçün bu sərhədlər açıq olmalıdır və məmnuniyyətlə qeyd edirik ki, Azərbaycan da bu yanaşmaya riayət edir və bununla maraqlanır", - deyə Baş nazir bildirib.

Ekspertlər hesab edirlər ki, Baş nazirin açıqlamaları onun Vətəndaş Müqaviləsi Partiyasının lideri kimi seçki kampaniyasının bir hissəsidir. "Parlament seçkilərindən əvvəl TRIPP haqqında danışmaq mənasızdır, çünki bütün layihə Paşinyan hökuməti ilə bağlıdır. Əgər mövcud müxalifət hakimiyyətə gələrsə, onu həyata keçirməyəcək. ABŞ prezidenti Donald Trampın və onun bütün təşəbbüslərinin aqibəti də böyük sual altında qalar. Buna görə də, hazırda bu, sırf təbliğatdır. Ermənistan hakimiyyəti "Tramp yolu"ndan danışmaqla Azərbaycanın "Zəngəzur dəhlizi" ilə bağlı ritorikasını daha konstruktiv istiqamətə yönəltməyə çalışır. Paşinyan həmçinin TRIPP-dən istifadə edərək Bakıya etdiyi bütün güzəştləri sülh və rifaha aparan yol kimi təqdim etmək istəyir", - deyə Qafqaz İnstitutunun elmi işçisi Qrant Mikaelyan bildirib.

“Paşinyan seçkilərdən əvvəl mövqeyini gücləndirmək, müxalifətin tənqidlərinə cavab vermək və ictimaiyyətə yanılmadığını və Ermənistanın mövcudluğunun qarantı kimi təqdim etdiyi layihənin uğursuz olmadığını göstərmək istəyir. Digər tərəfdən, bu, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevə regionda vəziyyətin dəyişməsinə baxmayaraq, onun israr etdiyi layihənin davam etdiyinə dair bir siqnaldır”, - deyə politoloq Karen İgityan əlavə edib.

Eyni zamanda, müxalifyönlü ekspertlər ABŞ və İran arasında müharibə fonunda tikinti işlərinin başlaya biləcəyinə şübhə ilə yanaşırlar. Hətta belə bir layihə üçün investor tapmaqda belə çətinliklər yaranacaq. “Cəmi iki ay əvvəl ABŞ vitse-prezidenti J.D. Vens amerikalıların layihə üçün investor axtardığını demişdi. Deməli, o vaxt heç kim yox idi. Əgər artıq investorlar varsa, onlar kimlərdir?” İgityan qeyd edib.

Mikaelyan öz növbəsində qeyd edib ki, müharibədən əvvəl də İran sərhədi yaxınlığında Amerika yolunun tikintisi ilə bağlı qarışıq hisslər keçirirdi və indi bunu heç bəyənmir. Əlbəttə ki, çox şey iranlılar və amerikalıların sülh razılaşmasına hansı şərtlərlə nail ola biləcəyindən asılı olacaq, lakin Tehranın "Tramp Yolu"nun tikintisinə fiziki olaraq mane ola biləcəyi bir ssenari var. Axı, o, daha çətin şəraitdə belə xarici infrastrukturu məhv etməyə qadir olduğunu artıq sübut edib, deyə ekspert yekunlaşdırıb.

Əlbəttə, erməni müxalifətinin maraqlarından çıxış edən Mikaelyan və İgityan kimi “ekspertlər” daha çox bu layihənin həyata keçməməsində maraqlıdırlar və pessimist aura yaratmağa çalışırlar. Reallıq isə başqadır, nə Rusiyanın maraqlarından çıxış edən Ermənistan müxalifətinin, nə regianda gedən proseslərdə əsas aktor olduğunu sübut etməyə çalışan İranın bu layihəyə “dur” deməyə gücü çatmayacaq və buna mənəvi haqqı da yoxdur. Azərbaycan, nə də Ermənistan İrana Hörmüzdən necə istifadə edə biləcəyi ilə bağlı “ağıl dərsi” keçməyi hədəfləmirik. İranın və Rusiyanın da Zəngəzur barədə danışmaları məntiqsizdir.

V.VƏLİLİ

İstiqamət: 6.3.6. Azərbaycan Respublikasının dünya birliyinə inteqrasiyası, region ölkələri və digər dövlətlərlə, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin dəstəyi ilə hazırlanmışdır.