Bakı Kiyev dialoqu ikitərəfli formatda müstəqil siyasət nümunəsidir

Xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun Ukraynaya rəsmi səfəri Azərbaycan– Ukrayna münasibətlərinin inkişafında yeni mərhələ olmaqla yanaşı, Cənub–Şərqi Avropa və Cənubi Qafqaz məkanında diplomatik balansın möhkəmlənməsi və strateji əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi baxımından mühüm siyasi əhəmiyyət daşıyır.

Kiyev Mərkəzi Dəmiryol Vağzalında Ukraynanın xarici işlər naziri Andrey Sibiqa tərəfindən qarşılanan Azərbaycan diplomatik nümayəndə heyətinin təmasları regional təhlükəsizlik arxitekturasının transformasiyası fonunda baş tutub. İki dövlətin xarici siyasət idarələrinin rəhbərləri arasında reallaşan geniştərkibli danışıqlar ikitərəfli münasibətlərin institusional əsaslarını möhkəmləndirməyə yönəlib. Qarşılıqlı maraq doğuran regional və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirəsi Bakı və Kiyevin strateji dialoqu davam etdirmək əzmində olduğunu nümayiş etdirir.

Azərbaycanla Ukrayna arasında mövcud olan strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətləri qarşılıqlı hörmət, eləcə də milli maraqların nəzərə alınması prinsipi üzərində bərqərar olub. Ali və yüksək səviyyədə əldə olunmuş əvvəlki razılaşmaların icra vəziyyətinin nəzərdən keçirilməsi iki ölkənin dövlətlərarası öhdəliklərə sadaqətini sübuta yetirir. Dövlət başçıları səviyyəsində müəyyənləşdirilən strateji xətt ikitərəfli əlaqələrin bütün sahələrdə, o cümlədən siyasi, iqtisadi, enerji və humanitar platformalarda inkişafını şərtləndirir. Qlobal geosiyasi təlatümlər dövründə xarici siyasət prioritetlərinin uzlaşdırılması regional təhdidlərin neytrallaşdırılmasına töhfə verir.

***

Qara dəniz hövzəsində təhlükəsizlik məsələləri və dəniz nəqliyyatı kommunikasiyalarının mühafizəsi danışıqlar masasında xüsusi yer tutub. Mətbuat konfransı zamanı Ukraynanın xarici işlər naziri Andrey Sibiqa Qara dənizdə Azərbaycan vətəndaşlarının həlak olması ilə əlaqədar dərin kədər hissi keçirdiyini ifadə edib. Ukraynalı nazir həlak olan şəxslərin ailələrinə və yaxınlarına dərin başsağlığı verərək, xəsarət alanların tezliklə sağalmasını arzulayıb. Qara dəniz regionunda baş verən hərbi-siyasi proseslər naviqasiya təhlükəsizliyinin və mülki şəxslərin mühafizəsinin nə qədər mühüm olduğunu göstərir. Bakı və Kiyev dəniz nəqliyyatı dəhlizlərinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və regional risklərin azaldılması istiqamətində beynəlxalq səylərin uyğunlaşdırılmasının vacibliyini vurğulayırlar. Mülki naviqasiyanın qorunması Avrasiya nəqliyyat şəbəkəsinin fasiləsiz işləməsi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

Cənubi Qafqaz və Şərqi Avropa regionlarının təhlükəsizlik arxitekturası bir-biri ilə sıx əlaqəlidir və hər iki məkan geosiyasi proseslərin qarşılıqlı təsiri altında formalaşan ortaq təhlükəsizlik mühitinin tərkib hissəsidir. Azərbaycan müstəqil, çoxvektorlu və balanslaşdırılmış xarici siyasət strategiyası vasitəsilə beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqelərini möhkəmləndirir. Azərbaycanın xarici siyasət kursu suveren hüquqların müdafiəsinə, regional sabitliyin qorunmasına və qarşılıqlı faydalı tərəfdaşlığın inkişafına əsaslanır. Kiyevə reallaşan rəsmi səfər Azərbaycanın regional proseslərdə konstruktiv rol oynamaq, beynəlxalq hüquq prinsiplərinə sədaqət nümayiş etdirmək və müttəfiqlik münasibətlərini dərinləşdirmək iradəsini təsdiqləyir. Tərəflər arasında aparılan yüksək səviyyəli dialoq ikitərəfli əməkdaşlığın gələcək inkişaf trayektoriyasını müəyyənləşdirir.

Enerji təhlükəsizliyi sahəsində əməkdaşlıq Bakı və Kiyev arasındakı danışıqların mərkəzi prioritetini təşkil edir. Azərbaycan hazırda qlobal enerji bazarında etibarlı və strateji xammal tədarükçüsü mövqeyini ardıcıl şəkildə möhkəmləndirir. Ölkəmiz dünyada 16 ölkəyə, o cümlədən 10-u Avropa İttifaqının üzvü olmaqla ümumilikdə 12 Avropa dövlətinə təbii qaz ixrac edir. Xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun bəyanatında vurğulandığı kimi, zərurət yaranacağı təqdirdə dost Ukraynaya da təbii qaz tədarükünün həyata keçirilməsi mümkündür. Təbii qaz ixracatının coğrafiyasının genişləndirilməsi Avropanın enerji təhlükəsizliyi arxitekturasında Azərbaycanın rolunu daha da artırır. Ukraynanın yeraltı qaz anbarlarının imkanlarından istifadə olunması və regional diversifikasiya layihələrinin müzakirəsi iki ölkənin enerji strategiyalarının uzlaşdırılmasını təmin edir.

İki ölkənin beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində, xüsusilə BMT və digər regional platformalarda qarşılıqlı dəstək təcrübəsi davam etdirilir. Beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə, xüsusən suverenlik, ərazi bütövlüyü və sərhədlərin toxunulmazlığı prinsiplərinə sadiqlik iki dövlətin xarici siyasət fəlsəfəsinin təməl daşıdır. Məhz anılan prinsiplərə əsaslanan diplomatiya regional böhranların aradan qaldırılmasında və ədalətli nizamın bərqərar olunmasında həlledici rol oynayır.

İqtisadi-ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi Azərbaycan-Ukrayna münasibətlərinin praktiki müstəvidə inkişafını təmin edən vacib amillərdən sayılır. Cari dövrdə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi 600 milyon ABŞ dolları səviyyəsinə çatıb. Ukrayna tərəfi ticarət həcmlərinin müharibədən əvvəlki dövrün göstəricisinə, yəni 922,4 milyon ABŞ dolları səviyyəsinə çatdırılmasında maraqlı olduğunu bəyan edir. Ukraynanın xarici işlər naziri Andrey Sibiqa Azərbaycan şirkətlərinin investisiyalarını yüksək qiymətləndirərək, ortaq layihələrin sayının artırılmasının vacibliyini diqqətə çatdırıb.

Humanitar sahədə həyata keçirilən layihələr Azərbaycan dövlətinin Ukrayna xalqına göstərdiyi ardıcıl dəstəyin parlaq təzahürüdür. Səfər proqramı çərçivəsində Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov İrpen şəhərinə gedərək reallaşdırılan bərpa işləri ilə tanış olub. Əməkdar elm xadimi, görkəmli oftalmoloq-alim, akademik Zərifə xanım Əliyevanın abidəsi ziyarət olunub. Azərbaycan hökumətinin dəstəyi və SOCAR şirkətinin maliyyə yardımı ilə bərpa edilmiş İrpen Şəhər Mərkəzi Poliklinikasının fəaliyyəti yenidən təmin olunub.

Sonda demək yerinə düşər ki, Ceyhun Bayramovun Kiyevə səfəri Azərbaycanın regional güc mərkəzləri ilə münasibətlərində strateji muxtariyyətini qoruyub saxlayan və çoxşaxəli xarici siyasət kursunu ardıcıl şəkildə davam etdirdiyini nümayiş etdirən mühüm diplomatik addımdır. Azərbaycan xarici siyasətində heç bir blokun təsiri altına düşmədən milli maraqları ali tutan müstəqil xətt yürüdür. Ukrayna ilə münasibətlərin inkişafı regional nəqliyyat və logistika dəhlizlərinin, o cümlədən Qara dəniz-Xəzər dənizi marşrutunun işləkliyini artırır.

Nəqliyyat infrastrukturu və logistika imkanlarının müştərək qiymətləndirilməsi Mərkəzi Asiya, Qafqaz və Avropa arasında tranzit yükdaşımalarının həcmini çoxalmağa xidmət edir. Tranzit imkanlarının əlaqələndirilməsi regional iqtisadi inteqrasiyanı sürətləndirir.

Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ