Balıq yağını kimlər qəbul etməlidir? AÇIQLAMA

Balıq yağı və tərkibində omeqa-3 yağ turşuları olan əlavələr onilliklərdir “ürək, beyin və əhval-ruhiyyə üçün universal vasitə” kimi təqdim olunur. Lakin müasir elmi araşdırmalar göstərir ki, bu əlavələrin real faydası qəbul olunan doza, tərkib və insanın sağlamlıq durumundan birbaşa asılıdır.

Redaktor.az xəbər verir ki, bu barədə "The Conversation" portalı yazır.

Balıq yağına maraq 1970-ci illərdə, alimlərin rasionu yağlı balıqla zəngin olan inuitlərdə ürək-damar xəstəliklərinin az rast gəlinməsini müşahidə etməsindən sonra artıb. Balıq yağının əsas aktiv komponentləri omeqa-3 polidoymamış yağ turşuları EPA və DHA-dır. Bu maddələr hüceyrə membranlarının tərkibinə daxil olur və xüsusilə beyin və görmə orqanlarının normal fəaliyyətini dəstəkləyir. Orqanizm onları kifayət qədər sintez edə bilmədiyi üçün omeqa-3 qida və ya əlavələr vasitəsilə qəbul edilməlidir.

72 mindən çox insanın iştirak etdiyi 90 klinik tədqiqatın geniş təhlili göstərib ki, qanda triqliseridlərin səviyyəsini 15-30% azaltmaq üçün gündə 2 qramdan çox EPA və DHA qəbul etmək lazımdır. Bu cür dozalar əsasən ürək-damar xəstəlikləri olan, piylənmədən əziyyət çəkən və ya triqliserid səviyyəsi yüksək olan şəxslər üçün aktualdır.

Mütəxəssislər qeyd edir ki, üzərində “1000 mq balıq yağı” yazılan standart kapsullar adətən cəmi 300 mq EPA və DHAehtiva edir, qalan hissə isə digər yağlardan ibarətdir. Aşağı dozalar minimal effekt verir və hətta bəzi hallarda “pis” xolesterinin (LDL) səviyyəsini bir qədər artıra bilər.

Bununla yanaşı, gündə 4 qram EPA tərkibli yüksək dərəcədə təmizlənmiş dərman preparatları statin qəbul edən xəstələrdə infarkt və insult riskini azaltmağa kömək edib. Lakin bunlar bioloji fəal əlavələr deyil, yalnız həkim resepti ilə təyin olunan dərmanlardır.

Omeqa-3 yağ turşuları orta dərəcədə iltihabəleyhinə təsirə malikdir. Revmatoid artrit zamanı gündə təxminən 2,7 qram EPA və DHA dozasının 2-3 ay ərzində qəbulu səhər sərtliyini və oynaq ağrılarını azalda bilər. Bu isə gündə təxminən doqquz standart kapsula bərabərdir.

Bəzi araşdırmalar EPA üstünlük təşkil edən omeqa-3 əlavələrinin antidepressantlarla birlikdə qəbul edildikdə klinik depressiya simptomlarını azalda bildiyini göstərir. Lakin bu təsir zəifdir və hər kəsdə müşahidə olunmur. Depressiyası olmayan insanlarda balıq yağının “əhvalı yaxşılaşdırması”na dair inandırıcı sübutlar yoxdur.

Əksər böyüklər üçün gündə 3 qrama qədər EPA və DHA təhlükəsiz hesab olunur. Yan təsirlər arasında “balıq dadlı” gəyirmə, ürəkbulanma və ishal ola bilər. Yüksək dozalar, xüsusilə dərman formasında qəbul edildikdə, ürək ritm pozuntuları və qanaxma riskini bir qədər artıra bilər, buna görə də həkim nəzarəti vacibdir.

Ekspertlərin fikrincə, sağlam insanlar üçün omeqa-3 qəbulunun ən sadə və etibarlı yolu həftədə 2-3 dəfə yağlı balıq(losos, sardina, skumbriya) yeməkdir. Bu, gündə təxminən 250–500 mq EPA və DHA təmin edir və əlavələrə ehtiyacı aradan qaldırır.

Nəticə olaraq, balıq yağı əlavələri əsasən balıq yeməyən insanlar və müəyyən xəstəlikləri olan pasiyentlər üçün məntiqli hesab olunur. Lakin bu hallarda düzgün doza seçimi və mütəxəssis məsləhəti həlledici əhəmiyyət daşıyır.

Nuriyyə NATİQQIZI