Bank olmayan kredit təşkilatları vətəndaşları niyə müflis edir? EKSPERT ŞƏRHİ

Bank olmayan kredit təşkilatlarının vətəndaşlara yüksək faizlə kreditlər verməsi, insanların çarəsizliyindən istifadə etməsi və nəticədə onları müflis vəziyyətə salması halları getdikcə geniş vüsət alır.

Gununsesi.info -ya daxi olan belə şikayətlərdən biri də Manato.az BOKT (bank olmayan kredit təşkilatı) ilə bağlıdır.

Vətəndaş bildirir ki, bu qurum ona əvvəlcə güzəşt etməyib, borc məbləğini süni şəkildə artıraraq gecikmələrə yol açıb və indi isə “güzəşt” adı ilə təklif irəli sürür. Şikayətçi sosial şəbəkələrdə məsələyə diqqət çəkərək hüquqi yardım istəyir:

“Şikayətim Manato.az BOKTdandır. Daha doğrusu, bu şikayətimi hara və necə edəcəyimi bilmirəm, bilən şəxslərdən kömək istəyirəm. Mən bu təşkilatdan kredit vəsaiti götürmüşdüm, borcum 220 manat idi. Krediti götürən zaman işləyirdim, amma sonradan problemlərimə görə işləyə bilmədim. Onlar dəfələrlə zəng etdilər ki, borcu ödəyin. Mən də dedim ki, hazırda işləmirəm, xahiş etdim ki, aylıq ödəmə üçün şərtlər müəyyənləşdirilsin. Razı olmadılar. İndi isə 147 günlük gecikməyə görə borcum 385 manata çatıb. Dünən zəng vurub deyirlər ki, gəlin borcu aylara bölək. Bu nə qədər ədalətlidir axı? Əvvəldən razılaşsaydılar bu qədər faiz gəlməzdi. İndi mən nə edə bilərəm, hara şikayət edim?”

Gununsesi.info -ya danışan hüquqşünas Əkrəm Həsənov məsələni belə şərh edib:

“Təəssüf ki, məsələ həlli tapılmayan bir məsəədir. Bank olmayan kredit təşkilatları qanunvericiliyə əsasən istənilən faizlə kredit verə bilər. Vətəndaş isə müqaviləyə qol çəkərkən bunu bilir və razılaşır. Yəni, əgər razılaşıb imzalayıbsa, sabah həmin faizi də ödəməlidir. Belə qanunvericilik mövcuddur.

Bəzi ölkələrdə kredit faizlərinə məhdudiyyət qoyulur və hətta məhkəmələrə ixtiyar verilir ki, yüksək faizi azaltsınlar. Azərbaycanda isə belə hal yoxdur. Burada bazar iqtisadiyyatı prinsipləri tətbiq edilir: tərəflər ödəmək şərti ilə razılaşırlar.

Bir şəxs niyə bank olmayan kredit təşkilatından kredit götürür? Çünki o, bankdan kredit ala bilmir – ya kredit tarixçəsi yaxşı deyil, ya da rəsmi gəliri azdır. Bank faizləri daha aşağıdır, ona görə də oradan kredit almaq daha sərfəlidir. Bankdan kredit ala bilmədiyinə görə isə bu şəxs bank olmayan kredit təşkilatına müraciət edir. Bu təşkilat da həmin müştərini riskli sayaraq yüksək faiz təklif edir.

Faiz dərəcəsi məhz kredit riskinin göstəricisidir. Müştəri nə qədər risklidirsə, faiz də bir o qədər yüksək olur. Bankla bank olmayan kredit təşkilatı arasında fərq yoxdur – hər iki tərəf öz gələcək xərclərini nəzərə alır. Azərbaycanda isə ümumiyyətlə faizlər yüksəkdir, tək kredit faizləri yox, həmçinin əmanət faizləri də.

Bu da ölkədə risk səviyyəsinin yüksək olduğunu göstərir. Buna görə də bu vəziyyətdə vətəndaşın şikayət edə biləcəyi çox məhdud imkanlar var. Əgər bank və ya bank olmayan kredit təşkilatı düzgün hesablama aparmırsa, bu, məhkəmədə sübut edilə bilər. Amma imzalanmış müqavilə əsasında, vətəndaş sabah deyə bilməz ki, razı deyil, faiz çoxdur. Buna görə də, ən yaxşısı kredit götürməməyə çalışmaqdır”.

Şəbnəm Rəhimova

Gununsesi.info