Bazarda açıq şəkildə satılan qidalar zəhərlənmə riski yaradır? ARAŞDIRMA

Son illər xüsusilə yay aylarında, bazarlarda və küçə ticarəti məntəqələrində açıq şəkildə satılan qidaların sayı artmaqdadır. Çox vaxt bu məhsullar havada, günəşin altında, tozun və mikroorqanizmlərin təsirinə açıq vəziyyətdə saxlanılır. İstər meyvə-tərəvəz, istər ət və süd məhsulları, istərsə də bişmiş qidalar olsun – açıq şəraitdə satılan bu məhsullar istehlakçılar üçün potensial təhlükə yaradır.

Belə şəraitdə saxlanılan qidalar mikrobioloji çirklənməyə, xüsusən də Salmonella, E.coli, Listeria kimi bakteriyaların çoxalmasına şərait yaradır. Bu bakteriyalar isə zəhərlənmə, həzm sistemi pozğunluğu, hətta bəzən həyati təhlükəli fəsadlara gətirib çıxara bilər.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma aparıb.

Dünyada vəziyyət

Bir çox ölkələrdə açıq qida satışı ciddi qaydalarla tənzimlənir. Məsələn:

Avropa İttifaqı ölkələrində küçə və bazar ticarəti üçün sanitar-epidemioloji lisenziya, soyuq zəncir sisteminin təminatı, məhsulun temperatur rejiminə nəzarət və gündəlik yoxlamalar məcburidir. Qaydalara əməl etməyən satıcıların fəaliyyəti dərhal dayandırılır.

ABŞ-da Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) küçə satıcıları üçün xüsusi “food safety” proqramları tətbiq edir. Hər bir satıcı təmizlik və saxlanma qaydaları üzrə təlim keçməli, qidaların daşınması zamanı xüsusi konteynerlərdən istifadə etməlidir.

Asiya ölkələrində, xüsusilə Hindistan və Banqladeşdə, açıq qida satışı geniş yayılıb. Ancaq bu ölkələrdə də son illər qida təhlükəsizliyi qanunları sərtləşdirilir. Məsələn, Sinqapurda və Cənubi Koreyada küçə satıcılarına sanitar tələblərə cavab verməyən halda yüksək cərimələr tətbiq olunur.

Ümumilikdə, inkişaf etmiş ölkələrdə açıq qida satışı ya ciddi nəzarət altındadır, ya da məhdudlaşdırılıb. Çünki aparılan elmi araşdırmalar göstərir ki, qida zəhərlənmələrinin 30-40%-i məhz gigiyena qaydalarına əməl olunmadan satılan məhsullardan qaynaqlanır.

Azərbaycanda vəziyyət

Azərbaycanda da bazar və yarmarkalarda açıq şəkildə qida satışı geniş yayılıb. Xüsusən kənd təsərrüfatı məhsullarının — meyvə, tərəvəz, pendir, qaymaq, ət və toyuq məhsullarının — bir çox hallarda gigiyenik şəraitdə saxlanılmadığı müşahidə olunur.

Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi (AQTA) bu sahədə nəzarəti gücləndirsə də, hələ də bəzi açıq bazarlarda sanitar normaların pozulması faktları qalmaqdadır. Məsələn:

məhsullar günəş altında, toz içində satılır;

qablaşdırılmamış məhsulların üzərinə milçək və həşəratlar qonur;

satıcıların əl təmizliyi və geyim normaları qorunmur;

ət və süd məhsulları üçün soyuducu avadanlıqlar çatışmır.

Bunun nəticəsində hər il xüsusilə yay mövsümündə qida zəhərlənmələri halları artır. Həkimlər bildirirlər ki, bu tip məhsulların istehlakı ilə bağlı müraciətlərin çoxu salmonellyoz, bağırsaq infeksiyası və allergik reaksiyalarla bağlı olur.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, açıq şəraitdə satılan məhsulun təmiz görünməsi onun təhlükəsiz olduğunu göstərmir. Əksinə, görünməyən mikroblar məhsulun üzərində çox sürətlə çoxalır.

Qida mühəndisi və biotexnoloqların fikrincə, ən təhlükəli qidalar bunlardır:

açıq şəkildə satılan süd və qaymaq,

günəş altında saxlanılan ət və balıq məhsulları,

küçədə bişirilən dönər və fast food növləri,

qablaşdırılmamış şirniyyat və salatlar.

İstehlakçılar arasında aparılan sorğular göstərir ki, alıcıların bir hissəsi bazarda açıq məhsulları “təzə və təbii” hesab edir. Lakin bu “təbilik” çox zaman sanitar təhlükəsizliyə zidd olur.

Açıq şəkildə satılan qidalar həm dünyada, həm də Azərbaycanda ictimai sağlamlıq üçün real təhlükə yaradır. Problemin əsas səbəbi – nəzarətin yetərli olmaması, istehlakçı mədəniyyətinin zəifliyi və bəzi satıcıların məsuliyyətsizliyidir.

Mütəxəssislərin tövsiyələri:

Qablaşdırılmamış məhsulları almamaq, xüsusilə süd, ət və balıq kimi tez xarab olan qidalardan uzaq durmaq.

Məhsulun saxlanma şəraitinə diqqət etmək – günəş altında, açıq havada olan məhsulları qəbul etməmək.

AQTA və yerli icra orqanları tərəfindən müntəzəm reydlər və yoxlamalar aparılmalıdır.

Küçə satıcıları üçün sanitar təlimlər təşkil olunmalı və standart sertifikatlaşdırma tətbiq edilməlidir.

İctimai maarifləndirmə gücləndirilməli, istehlakçılar təhlükəsiz qida seçimində daha məlumatlı olmalıdırlar.

Sağlam qida istehlakı təkcə fərdi məsələ deyil, həm də ictimai məsuliyyətdir. Qidalar bədənimizi qidalandırdığı qədər, yanlış seçimlər sağlamlığımıza zərər də vura bilər. Buna görə də açıq şəkildə satılan məhsulların cazibəsinə aldanmadan, onların arxasındakı gigiyena və təhlükəsizlik risklərini unutmamaq vacibdir.

Ayşən Vəli