Bədəninlə danışmağı öyrən

Xaləddin İBRAHİMLİ,

Professor

Gecə hər şey susanda, əslində ən çox danışan bizim içimiz olur. Gün boyu topladığımız sözlər, udduğumuz qəzəblər, gizlətdiyimiz incikliklər səssiz bir karvan kimi ruhumuzdan bədənimizə doğru axır. Biz isə bunu sadəcə “yorğunluq” adlandırırıq. Halbuki bədən yorulmur – yüklənir.

İnsan bədəni qəribə bir varlıqdır. O, bizimlə eyni dili danışmır, amma hər şeyi anlayır. Biz “keçdi” deyəndə belə, o unutmur. Biz “önəmsizdir” deyəndə belə, o baş verəni qeyd edir. Hər sıxılmış qəzəb, hər deyilməmiş söz onun yaddaşında iz qoyur – sanki hüceyrələr xatirə daşıyır.

Elm bunu xroniki stress, kortizol və sinir sisteminin gərginliyi ilə izah edir. Amma bu terminlərin arxasında çox sadə bir həqiqət dayanır: gün ərzində tıxacda biri səni azarladısa, işdə kimsə qəlbini qırdısa, bədən bunu unutmur – incikliyi saxlayır. Və hər gecə biz bu incikliklərlə eyni yastığı bölüşürük.

Bəlkə də gecə bir “təmizlik”, bir katarsis saatıdır. Günün sonunda özümüzə səssizcə “boş ver getsin” deməliyik. Bu sadə söz bəzən bir dua qədər güclü olur. Çünki əfv etmək yalnız qarşı tərəf üçn deyil – bədənimizi də azad edir. Stress hormonları səssizcə geri çəkilir, sinir sistemi sakitləşir. Sanki içimizdə görünməz bir düyün açılır. Bu, sadəcə hiss deyil – biologiyadır.

İçimizdə bir uşaq yaşayır. Vaxtında qorunmamış, bəzən eşidilməmiş, bəzən də tək buraxılmış bir uşaq. Biz böyüyürük, amma o uşaq böyümür – sadəcə susur. Və ən qəribəsi budur ki, o susduqca bədən daha çox danışmağa başlayır.

Böyük Carl Jung bu halı belə izah edirdi: insan şüurundan uzaqlaşdırdığı, görmək istəmədiyi hissləri “kölgə”yə çevirir. Amma kölgə yox olmur – sadəcə forma dəyişir və bəzən bədən vasitəsilə danışmağa başlayır. Yəni içimizdə susdurduğumuz hər şey, başqa bir yolla özünü ifadə etməyə çalışır.

Bəzən səbəbsiz narahatlıq, bəzən izahsız yorğunluq – bunlar sadəcə simptom deyil, daxili dialoqun qırıldığı nöqtələrdir. Bir gün o uşağın gözlərinin içinə baxıb səmimi şəkildə və cəsarətlə demək lazımdır: “Bağışla, səni qoruyan olmadı. Amma mən artıq böyüdüm, buradayam. Bundan sonra səni əsla yalnız buraxmayacam.”

Bu cümlə zəiflik deyil. Bu, insanın öz daxilində liderlik etməsidir. Psixologiya bunu “self-compassion” adlandırır. Sadə dillə desək – özünə insan kimi yanaşmaq.

Daxili dialoqumuzun tonu bədənin reaksiyalarını birbaşa formalaşdırır. Daxili səsin tonu sinir sisteminin tonunu müəyyən edir. Sərt sözlər bədəni sıxır, yumşaq sözlər isə onu açır, rahatladır. Beyin təhlükə ilə təhlükəsizlik arasında fərq qoyur və biz hər səssiz və ya səsli fikrimizlə ona siqnal göndəririk. “Yenə bacarmadın” deyəndə bədən müdafiəyə keçir. “Əlimdən gələni etdim” deyəndə isə rahatlayır. Bu, metafora deyil – neyrofiziologiyadır.

Şükranlıq bədənin nəfəs aldığı bir sahədir. Hər “şükür edirəm” cümləsi daxildə bir pəncərə açır və işıq içəri dolur. Dopamin və serotonin – elmin adlandırdığı bu kimyəvi dəyişikliklər əslində bir hissin tərcüməsidir: həyatla barışmaq.

Bədən bir yük daşıyıcısı, hambal deyil, bir yol yoldaşıdır. O, illərlə bizim üçün işləyir, dözür, susur. Biz isə çox vaxt ona yalnız ağrıyanda qulaq asırıq. Halbuki bədən daim danışır – ürək döyüntüsü, nəfəsin ritmi, yorğunluğun dili ilə.

Jungun ruhuna yaxın bir düşüncə ilə desək: əlini ağrıyan yerin üzərinə qoy və bir anlıq dayan. O orqanla dost kimi danış. Səni səssizcə yaşatdığı üçün ona təşəkkür et. Hərdən də güzgünün qarşısında öz gözlərinin içinə baxaraq bədəninə səslən: “Səni eşidirəm, yanındayam, səni görürəm və sevirəm”.

Bu sadə anlar sinir sistemi üçün təhlükəsizlik siqnalıdır. Bədən bunu anlayır, hüceyrələr isə bu sakitlikdən və diqqətdən payını alır. Bəzən şəfa dərmandan deyil, insanın öz bədəni ilə qurduğu dialoqdan başlayır.

“AzPolitika.info”