Icma.az
close
up
RU
Belə qəzalar insanlarda təyyarə qorxusu yarada bilər Psixoloqdan XƏBƏRDARLIQ

Belə qəzalar insanlarda təyyarə qorxusu yarada bilər Psixoloqdan XƏBƏRDARLIQ

Icma.az, Modern.az saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

Dünən “Azərbaycan Hava Yolları” aviaşirkətinin (AZAL) Bakı-Qroznı reysini yerinə yetirən “Embraer 190” təyyarəsi Qazaxıstanın Aktau şəhərində qəza enişi etməsi səbəbi ilə təyyarədəki 67 nəfərdən 38-i həlak olub, 29-u isə müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri alaraq xəstaxanaya yerləşdirilib.


Baş verən qəza səbəbi ilə ölkədə matəm günü elan edilib. Müxtəlif mədəni-kütləvi tədbirlərin keçirilməsi təxirə salınıb. 


Modern.az Qəza nəticəsində həyatını itirənlərin yaxınlarının və ümumilikdə cəmiyyətin psixoloji vəziyyətini təhlil etmək üçün Azərbaycan Psixologiya Akademiyasının rəhbəri, psixiatr, psixoloq Ramil Hüseynli ilə həmsöhbət olub.


O bildirib ki, Aktauda olan təyyarə qəzası ölkə və cəmiyyət üçün çox ağır hadisədir:

"Belə hadisələrin çoxşaxəli psixoloji təsirləri olur. Bu psixoloji təsirləri, təsir göstərdikləri subyekt qruplarına görə 3 qrupa bölmək olar: qəzadan xilas olanlar, qəza zamanı həyatını itirənlərin yaxınları və bu hadisədən məlumatlı olan insanlar, cəmiyyət. Fəlakətdən xilas olmaq əvvəlcə görünən məmnunluq hissi yaratmağına baxmayaraq, vaxt keçdikcə psixoloji travma özünü göstərir. İlk dönəmlərdə bu özünü beyinə fəlakətlərlə bağlı intensiv fikirlərin gəlməsi şəklində olur. Gözlərinin önündə xatirələr canlanır, yuxularına fəlakət anının görüntüləri görünür, özlərini hadisənin ortasında hiss edirlər. Bir qədər oyanıq və gərgin olurlar. Sanki tikan üstündədirlər, tətikdə imiş kimi davranırlar. Diqqətləri tez-tez dağıla bilər. Belə şəxslər mənfi əhval-ruhiyyə içərisində ola bilirlər. Ani xoşbəxtliklərdən sonra belə, tezliklə əhval-ruhiyyələri çökür, qəmginləşirlər. Həmin fəlakəti xatırladan şeylərdən, işarələrdən uzaq qaçırlar. Uçuş etməkdən qorxurlar və nəticədə aviafobiya yaranmış olur. Xırda işarələr onlara həmin fəlakəti xatırladır. Bəzən belə şəxslər dissosiasiya durumu yaşayırlar, həmin fəlakət və ya sonrası ilə bağlı başına gələnlərin bir qismi yaddaşlarından silinir. Bu əlamətlərin davam etmə müddıti 1 aydan çox olarsa, onlarda posttravmatik stress pozuntusu adlanan psixiatrik xəstəlik diaqnozu qoyulur. Bu da həmin şəxslərin həyatlarını çətinləşdirir, funksionallıqlarını zəiflədir". 

Psixoloq onu da bildirib ki, fəlakətdən xilas olmuş şəxslərdə günahkarlıq hissləri də yarana bilir. “Xilas olanlar çox vaxt digər qurbanlarla müqayisə edərək "Niyə mən, amma onlar yox?" kimi suallarla özülərini ittiham edir. Bu sindrom "günahkarlıq sindromu" kimi tanınır”.

“Qəfil, gözlənilməz ölüm ailə üzvlərində daha dərin kədər hissi yarada bilər. Bu cür hadisələr sonrası həyatını itirən şəxslərinr itkisi digər itkilərdən daha uzun müdətli olur. Biz bu halı “patoloji yas” adlandırırıq. İlk olaraq şok mərhələsi yaşanır. Bu zaman ani olaraq, fərd nəyin baş verdiyini anlamır. Daha sonar inkar mərhələsi başlanır.  İnsanlar itki və ya travmanın reallığını qəbul etməkdə çətinlik çəkir. "Bu ola bilməz", "Bu mənim başıma gəlmir" kimi düşüncələr ortaya çıxır. Bu mərhələ qoruyucu bir mexanizm olaraq ağrını azaldır və insana uyğunlaşmaq üçün vaxt qazandırır. Daha sonar qəzəb, anlaşma, depressiya və qəbul mərhələləri müşahidə olunur. İnsanlar reallığı qəbul etməyə başlayanda qəzəb hissi ilə qarşılaşa bilərlər. Qəzəb özünə, digər insanlara, hətta Tanrıya yönələ bilər.  "Niyə məhz mənim başıma gəldi?", "Bu haqsızlıqdır!" kimi ifadələr ortaya çıxa bilər. Anlaşma mərhələsində fərdlər vəziyyəti dəyişdirmək üçün razılaşmalar və ya dualar etməyə çalışır. "Əgər bu düzəlsə, mən hər şeyi dəyişəcəyəm" kimi düşüncələr müşahidə olunur. Bu mərhələ ümumiyyətlə ümidsizlik hissi ilə əlaqəlidir. Depressiya mərhələsində insanlar itkinin tam reallığını dərk etdikdə kədər, təklik və ümidsizlik hiss edə bilərlər. Bu mərhələ ümumilikdə sakit və düşüncəli bir dövr kimi xarakterizə olunur.  "Hər şey mənasızdır", "Onsuz həyat davam edə bilməz" kimi ifadələr ola bilər. Ən sonda qəbul mərhələsi başlayır. Bu zaman "bu baş verdi və mən davam etməliyəm" kimi ifadələr ortaya çıxa bilər. Eyni zamanda yasın başlanğıcında həyatını itirənlərin yaxınlarında da günahkarlıq hissləri formalaşır. Bu fəlakətlə bağlı özündə günah axtarır, əlaqələr qurur.

Ramil Hüseynlinin sözlərinə görə, belə hadisələr cəmiyyətdə ümumi təhlükəsizlik hissini sarsıda bilər:

“Bu fəlakətin cəmiyyətə psixoloji təsiri də heç də zəif deyil. Xüsusən də uçuşlardan qorxan insanlarda bu narahatlıq daha da artar. Qorxmayan insanlarda da aviafobiyanın yaranmasına səbəb olar. Cəmiyyətdə empatiya və kollektiv kədər formalaşır. Böyük fəlakətlərdə insanlar qurbanlara və onların ailələrinə qarşı güclü empatiya hiss edə bilirlər. Bu da cəmiyyətdə depressive vəziyyətlərin artmasına gətirib çıxarır. Üstəlik travmanın mediada təkrarı, faciənin mediada davamlı işıqlandırılması travmatik təsirləri geniş ictimaiyyətə yaya bilər”. 

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:167
embedMənbə:https://modern.az
archiveBu xəbər 26 Dekabr 2024 17:11 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see319

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see310

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see263

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see257

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see256

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see241

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see235

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see232

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see214

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see214

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see210

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see210

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see208

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see207

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see204

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see201

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see201

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see200

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see182

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see180
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri