Bir vədin hekayəsi: “Şuşa, mənim sevgim”

Azərbaycanın müstəqillik qazandığı ilk illərdə Heydər Əliyev xalqına qürur və ləyaqət verən mədəniyyətimizi təşviq etmək üçün hər imkandan istifadə edirdi. Bu ağır vaxtlarda mədəniyyətimiz böyük çətinliklərlə üzləşmişdi və milli-mənəvi dəyərlərimiz tənəzzülə uğrayırdı. Ümummilli lider gözəl başa düşürdü ki, mədəniyyət vətənpərvərliyin, milli birliyin, özünüdərkin əsas dayaqlarından biridir və bütün bunlar dövlət quruculuğunda mühüm rol oynayır.

SİA-nın AZƏRTAC-dan əldə etdiyi məlumata görə, bu sətirləri yazan bp şirkətinin hökumətlə işlər üzrə baş müşaviri Qivami Rəhimli Heydər Əliyev barədə xatirələrini bölüşüb.

bp-nin Azərbaycandakı fəaliyyətinin başlanğıcı da ölkəmizin müstəqillik qazandığı həmin çətin dövrə təsadüf edir. Azərbaycandakı fəaliyyətinin ilk illərindən etibarən bp ölkənin zəngin mədəni irsi ilə sıx şəkildə bağlı olmuş, Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafına, onun möhtəşəm mədəni irsinin tanıdılmasına dəstək məqsədilə bir sıra uğurlu layihələrə təşəbbüs göstərmiş və onları həyata keçirmişdir. Bu təşəbbüslərin bir çoxunun layihə meneceri olaraq mən həmin dövrü tariximizin şanlı bir səhifəsi kimi böyük qürür hissi xatırlayıram.

Bu keşməkeşli dövrdə həyata keçirdiyimiz layihələrdən biri 1997-cı ildə Bakıda yenicə təmir olunmuş Opera və Balet Teatrında Azərbaycanın Müstəqillik Gününə həsr olunmuş konsert olmuşdu. Bu münasibətlə biz Azərbaycan xalq musiqisinin vurğunu, muğamlarımızı məharətlə ifa edən amerikalı Cefri Verboku Bakıya konsertə dəvət etmişdik. Cefri, ABŞ-a səfər edən ustad muğam sənətkarlarımızdan milli alətlərimiz - kamanca, tar və udda Azərbaycan muğamlarını məharətlə ifa etməyi öyrənmişdi. Konsertdə Cefri ilə bərabər Azərbaycanın tanınmış sənətkarları Ağaxan Abdullayev, Ədalət Vəzirov, Zamiq Əliyev, Mələkxanım Eyyubova və Simarə İmanova da iştirak edirdi.

Belə möhtəşəm bir tədbirin keçirilməsi, Azərbaycan muğamlarını məharətlə ifa edən amerikalı Cefri Verbokun bu konsertdə iştirakı, milli-mədəni dəyərlərimizi geniş auditoriyaya çatdırmaq üçün gözəl fürsət olması barədə məlumatı mən Prezident Administrasiyası ilə bölüşdüm. Bu xəbəri eşidən Heydər Əliyev Azərbaycan mədəniyyətini sevən və Azərbaycan muğamını təbliğ edən amerikalı kamança ifaçısının ölkəmizə dəvət olunması ideyasını yüksək qiymətləndirmiş, onunla görüşmək istədiyini bildirmişdi.

Cefri Verbokla görüşə gərgin iş qrafikindən bir saata yaxın vaxt sərf edən Heydər Əliyevin əsas məqsədi xalq musiqisi də daxil olmaqla, Azərbaycan milli adət-ənənələrinə öz dəstəyini və milli dəyərlərin özünüdərkin yüksəlməsində böyük əhəmiyyət kəsb etdiyini göstərmək idi.

Mən Prezidentin Cefri ilə görüşmək istəyini ona çatdıranda siyasətdən uzaq olan bu amerikalının dili ilə desək “böyük imperiyada SSRİ rəhbərlərindən biri, Kommunist Partiyasının Siyasi Bürosunun üzvü və DTK generalı olmuş” Heydər Əliyev ilə görüşün nə məqsəd daşıdığını anlaya bilmir və bir müddət sıxıntı keçirmişdi. Lakin Heydər Əliyevlə görüş, onun güclü xarizması, həmsöhbətləri ilə birbaşa ünsiyyət qurub eyni səviyyədə söhbət aparmaq qabiliyyəti Cefri Verbokun bütün sıxıntı və tərəddüdlərini, onun ilkin təəssüratını alt-üst etmişdi.

Heydər Əliyev ilə söhbət o qədər səmimi keçmişdi ki, Cefri hətta Prezidenti axşamkı konsertinə dəvət etmişdi. Söhbətin sonunda maraqlı bir an yaşandı: Cefri dəvətnamənin iki nəfərlik olduğunu və Prezidentin özü ilə konsertə bir nəfəri də gətirə biləcəyini qeyd etmişdi. Elə bu an Ceffri nə dediyinin fərqinə varmış, Prezident isə Cefrinin bu təklifinə ürəkdən uğunub gedərək, görüşə xoş bir ovqat qatıb amerikalı musiqiçinin arzu və istəkləri ilə maraqlanmış, onun fəaliyyətinin izləyəcəyini qeyd etmişdi.

Bu gün simvola çevrilmiş Prezident Heydər Əliyevlə söhbətdə “istədiyiniz adamı gətirə bilərsiniz” epizodu Cefri ilə görüş və toplantılarımızda ən isti və şirin əhvalat kimi həmişə xoş bir təbəssümlə xatırlanır.

Görüşdən çıxan digər önəmli bir mesaj isə Ceffri Verbokun Prezident Əliyevə verdiyi vəd idi: əgər Azərbaycan torpaqlarını geri qaytararsa, o, Qarabağın mədəni paytaxtı, Azərbaycan muğamının beşiyi olan Şuşada bir muğam məktəbinin qurulmasına və muğamın Qarabağa qaytarılmasına dəstək olaracağını bildirmişdi. Cefrinin bu arzusu səhərisi gün qəzet başlıqlarına çıxarıldı.

Prezident Heydər Əliyevlə görüş Cefri Verbokda o qədər böyük təəssürat oyatmışdı ki, o Azərbaycan muğamını dünyaya yaymaqla bərabər, həm də Azərbaycan həqiqətlərini geniş ictimaiyyətə çatdırmaqla məşğul olmağa başladı. Cefri Verbok Birləşmış Ştatlarda “Amerika Muğam Cəmiyyəti” yaratmış, ABŞ, Kanada, İsrail və bir çox Avropa ölkələrində yüzlərlə konsert və mühazirələrlə çıxış etmiş və bu istiqamətdə öz fəaliyyətini hazırda da davam etdirir. O, daxil olduğu hər bir auditoriyada muğamın beşiyi, indi işğaldan azad olmuş Şuşa və Qarabağ haqqında söz açır, ölkəmizi çox yaxşı taniyan bir insan kimi Azərbaycana qara yaxmaq istəyən bədxahların cavablarını verir.

Muğamı Qarbağa qaytarmaq, ümummilli lider Heydər Əliyevə verdiyi vədi yerinə yetirmək üçün Cefri Verbok Qarabağdan köçkün düşmüş muğam barədə “Qədim nəğmə, gənc səslər” sənədli filmini ərfsəyə gətirmiş və 2-ci Qarabağ müharibəsi zamanı bu film cəmiyyətdə qələbə ruhunu qaldırmaq üçün Azərbaycan televiziya kanallarında nümayiş olunmuşdu.

Növbəti mərhələ Qarabağ torpaqlarının işğaldan azad olunduqdan sonra muğamın öz doğma yurdu Qarabağada bərqərar oluması üçün görülən işlərə Cefrinin göstərdiyi dəstəkdir. Bu barədə Cefri Verbokun “Şuşa, mənim sevgim” yeni filmində ətraflı bəhs olunur. Filmin ilk təqdimatı avqust ayının əvvəlində Bakıda Nizami kinoteatrında, ardınca Şuşa, Ağdam, Cəbrayıl və Laçında nümayiş olunacaq.