Bir zülala təsir, xərçəng hüceyrələrini intihara məcbur edib

Halle Martin Luther Universitetinin alimləri xərçəngin müalicəsi üçün təcrübi bir üsul hazırlayıblar ki, bu üsulda şiş hüceyrələri əslində əsas müdafiə mexanizmindən məhrum edilir və özlərini məhv etməyə başlayırlar. Oxuməni.az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri "Angewandte Chemie" (AnChem) jurnalında dərc olunub.
İşin mərkəzində CHK1 zülalı dayanır ki, bu da hüceyrədə "fövqəladə dayanma sistemi" rolunu oynayır. DNT zədələndikdə, o, bərpa üçün vaxt verərək bölünməni dayandırır. Bu funksiya həm sağlam, həm də xərçəng hüceyrələri üçün vacibdir, bu da uzun müddət CHK1-dən terapiya hədəfi kimi istifadə edilməsinə mane olurdu.
Tədqiqatçılar fərqli bir yanaşma təklif ediblər: zülalı bloklamaq deyil, onu hüceyrədən tamamilə çıxarmaq. Bunun üçün onlar PROTAC sinfinə aid olan МА203 molekulunu yaradıblar - belə adlandırılan "proteolitik hədəfləyici kimeralar". Bu birləşmələr "yönləndiricilər" kimi işləyir: onlar lazımi zülala bağlanır və eyni zamanda hüceyrənin utilizasiya sistemini - proteasomu cəlb edirlər. Nəticədə zülal işarələnir və tez bir zamanda məhv edilir.
Hüceyrə kulturalarında aparılan təcrübələrdə МА203 CHK1-i effektiv şəkildə məhv edib. Bu, zəncirvari reaksiyanı başladıb: xərçəng hüceyrələri DNT-ni bərpa etmək qabiliyyətini itirib, bunun ardınca onların sağ qalması və çoxalması üçün lazım olan digər zülallar da məhv odub. DNT-ni zədələyən kimyaterapiya ilə birləşdirildikdə, təsir güclənib - şiş və leykemiya hüceyrələrinin ölümü əhəmiyyətli dərəcədə artıb.
Bununla belə, laboratoriya şəraitində sağlam hüceyrələr minimum dərəcədə zədələnib. Lakin müəlliflər vurğulayıblar ki, nəticələr hələ yalnız in vitro təcrübələrində əldə olunub.
"İnsan orqanizmində CHK1 də mühüm rol oynayır, buna görə də, xüsusilə sürətlə bölünən hüceyrələrə malik toxumalarda, yan təsirlər mümkündür. Gələcək tədqiqatlar metodu klinik şəraitdə təsdiqləməli və təhlükəsizliyini və effektivliyini təsdiqləməlidir," - deyə alimlər qeyd ediblər.
Almaz Həsənli