Bölgəni qorxuya salan məsələ Tarixi Azərbaycan şəhəri yaxınlığında nə baş verir?

Xəbər verdiyimiz kimi, İranın cənub-şərqində 710 min ildir sönmüş hesab edilən Taftan vulkanında aktivlik əlamətləri qeydə alınıb. Təxminən 4000 metr hündürlüyü olan vulkan Pakistanla sərhədə yaxın Sistan və Bəlucistan əyalətində yerləşir.

710 min illik vulkanın püskürməsi nə dərəcədə təhlükəlidir? Bu, bölgə üçün də risklidirmi?

Globalinfo.az-a danışan biomüxtəliflik üzrə ekspert, ekoloq Arzu Mustafayev deyib ki, Yer qabığında gedən tektonik proseslər bəzən dağəmələgəlmə prosesləri kimi də xarakterizə olunur:

“Soyumuş yer qabığı plazma halında olan maqmanın üzərində hərəkət edir. Yer nüvəsindəki termonüvə prosesləri nəticəsində ayrılan enerji, təzyiq altında yer qabığında tavaların dreyfinə səbəb olur. Həmin zonalarda aktiv dağəmələgəlmə və paralel vulkanik hadisələr baş verir. Tavaların hərəkəti nəzəriyyəsinə görə, Yer səthində bu proseslər müxtəlif istiqamətlərdə və sürətlərdə müşahidə olunur. İran dağlıq yaylası da aktiv tektonik zonada yerləşir. Xüsusilə ölkənin cənub-şərqində 3900 metr hündürlüyə malik vulkanda müəyyən hərəkətlilik əlamətləri görünür, lakin hələ püskürmə baş verməyib. Bu proses Hindistan plitəsinin Avrasiya materikinə doğru hərəkəti nəticəsində yaranan təzyiq və dağ qırışıqları ilə əlaqədardır”.

Arzu Mustafayev

Ekoloq qeyd edib ki, İran platosu dağəmələgəlmənin fəal olduğu sahələrdən biridir:

“Bu səbəbdən orada tez-tez zəlzələlər baş verir. Tehranın yaxınlığında yerləşən, 5000 metr yüksəklikdəki Damavənd dağı da maqmatik vulkandır və təxminən 700 min ildən sonra onun yenidən aktivləşməsi əlamətləri müşahidə olunur. Son dövrlərdə həmin ərazidə qrunt sularında kükürd miqdarının artması, qazların yer səthinə çıxması və atmosferdə kondensasiyası bunu təsdiqləyir. Oxşar müşahidələr Azərbaycanda da aparılır. Bəzi quyularda suların kimyəvi tərkibi, xüsusilə kükürd miqdarı, seysmik aktivliyin göstəricisi kimi izlənilir. Aktivlik artdıqda kükürdün miqdarı da yüksəlir. İrandakı vulkanın püskürməsi hələ dəqiq təsdiqlənməyib. Bu, yeraltı təzyiqin gücü və davamlılığından asılıdır. Belə proseslər adətən zəlzələlərlə paralel müşahidə olunur. Lakin həmin vulkan Azərbaycan ərazisindən 1500-2000 km məsafədə yerləşdiyindən ölkəmizə birbaşa təsir göstərə bilməz”.

Ekspert bildirib ki, bəzi hallarda vulkan püskürməsi nəticəsində havaya atılan kül təyyarə marşrutlarının bağlanmasına və yaxın yaşayış məntəqələrində təhlükəsizlik problemlərinə səbəb olur:

“Tarixdə Pompey faciəsi buna klassik nümunədir. Bu kimi proseslər Yer tarixində dəfələrlə baş verib və indi də aktiv hesab edilən zonalar – Himalay, Sakit okean sahili, Yaponiya, Zond adaları və Kamçatka kimi ərazilərdə müşahidə olunur. Yəni bu, Yer qabığında təbii və davamlı prosesdir. Azərbaycan üçün belə təhlükə mövcud deyil. Kiçik Qafqaz vulkanik mənşəli olsa da, qədim platonun bir hissəsidir və burada dağəmələgəlmə prosesi zəif aktivliklə gedir. Böyük Qafqaz isə daha gənc dağ silsiləsidir, lakin vulkanik deyil, tektonik proseslərin nəticəsində formalaşıb”.

Ləman İmran
Globalinfo.az