Böyük güclərin diplomatik manevri: Budapeşt görüşü Ukraynanın gələcəyini müəyyən edəcək

“Budapeştdə nəzərdə tutulan Putin–Tramp görüşü təkcə iki siyasi liderin dialoqu deyil, qlobal güc balansının növbəti mərhələsini müəyyən edə biləcək strateji hadisə kimi qiymətləndirilir. Bu görüş həm ABŞ–Rusiya münasibətlərində yeni səhifə aça, həm də Avropanın təhlükəsizlik memarlığını yenidən formalaşdıra bilər".

Bu sözləri  Moderator.az- politoloq Ramiz Alıyev deyib. 

Politoloq görüşün Budapeştdə – Orta və Şərqi Avropa üçün geosiyasi simvolizm daşıyan bir paytaxtda keçirilməsinin təsadüf olmadığını vurğulayıb:

“Macarıstanın balanslaşdırıcı siyasəti, Rusiya ilə əlaqələrini qoruya bilməsi və Qərb daxilində fərqli mövqeyi bu görüşü daha da diqqətəlayiq edir. Putin və Trampın görüşü xüsusilə Ukrayna münaqişəsinin gələcəyi baxımından kritik əhəmiyyət daşıyır. Çünki Trampın prezidentliyə qayıtması ehtimalı fonunda ABŞ-ın mövqeyində dəyişiklik perspektivi yaranıb. Əgər Vaşinqton Moskva ilə birbaşa razılaşmaya getməyə hazır olarsa, bu, Ukraynanın danışıqlarda mövqeyini zəiflədə bilər. Tramp artıq açıq şəkildə bildirib ki, uzunmüddətli müharibəni bitirmək üçün “hər iki tərəfin güzəştə getməsi” tələb olunacaq. Bu isə Ukrayna üçün sərfəli olmayan ssenari deməkdir. Kreml isə bu mövqedən istifadə edərək Qərbi öz şərtlərinə yaxınlaşdırmağa çalışır. Deməli, Budapeşt görüşü Ukraynanın gələcək siyasi və ərazi statusunu müəyyən edən ilkin konturların müzakirə oluna biləcəyi bir platforma ola bilər.

Ukrayna Prezidenti Zelenski hazırkı mərhələdə Rusiyanın şərtlərini qəbul etmək niyyətində deyil. O, hesab edir ki, istənilən güzəşt həm daxili legitimliyini sarsıdar, həm də Qərbin dəstəyini azaldar. Lakin real situasiya göstərir ki, Ukraynanın hərbi resursları tükənmək üzrədir, Qərbin dəstəyində isə yorğunluq hiss olunur. Əgər ABŞ və Avropada siyasi prioritetlər dəyişərsə, Kiyev fakt qarşısında qala bilər. Bu halda Zelenskidən yan keçərək Rusiya ilə razılaşma modelinin formalaşdırılması mümkündür. Yəni danışıqlar masasında Ukraynanın rolu formal səviyyəyə enə bilər. Bu baxımdan, Zelenskinin Rusiyanın şərtlərini indi qəbul etməsi ehtimalı az olsa da, geosiyasi zərurət gələcəkdə onu məcbur duruma sala bilər. Budapeşt görüşü bu istiqamətdə psixoloji və diplomatik zəminin yaradılması üçün mühüm addım ola bilər”.

Politoloq hesab edir ki, Putinin bu görüşdən məqsədi çoxşaxəlidir:

“Birincisi, o, ABŞ-dakı siyasi sistemin parçalanmasından istifadə edərək Tramp vasitəsilə Vaşinqtonun rəsmi mövqeyinə təsir göstərməyi hədəfləyir. İkincisi, Kreml Qərbin sanksiya mexanizmini zəiflətməyə çalışır. Trampın sanksiyalarla bağlı tənqidi mövqeyi Moskva üçün əlverişli zəmin yarada bilər. Üçüncüsü, Putin enerji geopolitikasında yenidən Avropaya təsir imkanlarını genişləndirmək niyyətindədir. Budapeşt görüşündə enerji təhlükəsizliyi məsələlərinin gündəmə gələcəyi gözləniləndir və Rusiya öz resurslarını siyasi alət kimi istifadə etməyə davam edəcək.

Digər tərəfdən, Putin belə görüşlərlə özünü hələ də qlobal güc mərkəzlərindən biri kimi təqdim edir. O, beynəlxalq səviyyədə təcrid olunduğu iddialarını təkzib edir və diplomatik aktivlik nümayiş etdirir. Tramp kimi nüfuzlu fiqurla danışıqlar keçirməsi Kremlin “hələ də masadayam” mesajını gücləndirir. Bu, həm daxili auditoriyaya, həm də Qərbə ünvanlanan siyasi siqnaldır. Bundan əlavə, Putin ABŞ daxilində fikir ayrılıqlarını dərinləşdirmək və NATO-nun birliyini zəiflətmək üçün bu cür görüşlərdən istifadə edir”.

“Budapeşt görüşü enerji təhlükəsizliyi və Avropa iqtisadiyyatına da təsirsiz ötüşməyəcək. Rusiya qazının yenidən müəyyən formalarda Avropa bazarlarına çıxışı, alternativ enerji marşrutlarının rolu, Çin və Yaxın Şərq amili kimi məsələlər müzakirə edilə bilər. Trampın “Amerika enerji üstünlüyü” yanaşması ilə Putinin “resurs vasitəsilə təsir” strategiyası kəsişdiyi nöqtədə yeni anlaşmalar yaranarsa, Avropanın enerji xəritəsi dəyişə bilər.

Nəticə etibarilə, Budapeşt görüşü Ukrayna müharibəsinin istiqamətini dəyişdirə, sanksiya rejiminin yumşalmasına zəmin yarada, enerji və təhlükəsizlik sistemlərində yeni balans formalaşdıra bilər. Zelenskinin yaxın aylarda daha çətin qərarlarla üzləşməsi mümkündür. Putin isə bu görüş vasitəsilə həm real qazanc, həm də geosiyasi prestij qazanmağa çalışır. Bu səbəbdən Budapeşt görüşü sadəcə diplomatik jest deyil, böyük güclər arasında yeni siyasi “oyunun” başlanğıcı ola bilər”,- deyə politoloq qeyd edib.

Mehin Mehmanqızı