Böyük Qayıdışın nəticələri və qarşıdakı hədəflər: 140 min nəfər...

"Böyük Qayıdış proqramı Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirdiyi ən mühüm dövlət layihələrindən biridir”. 

Bu sözləri AZXEBER.COM-a açıqlamasında politoloq Züriyə Qarayeva bildirib. 

"Proqramın əsas məqsədi yalnız keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qaytarılması deyil, eyni zamanda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda müasir yaşayış mühitinin, dayanıqlı iqtisadiyyatın və sosial infrastrukturun formalaşdırılmasıdır. Artıq Ağalı, Talış, Laçın, Füzuli, Şuşa, Xocalı, Cəbrayıl və digər yaşayış məntəqələrinə mərhələli köç həyata keçirilib. Yeni yaşayış komplekslərinin tikilməsi, məktəblərin, səhiyyə müəssisələrinin və kommunal infrastrukturun yaradılması, avtomobil yollarının çəkilməsi, hava limanlarının istifadəyə verilməsi və enerji təminatının bərpası bu istiqamətdə əldə olunan əsas nəticələr sırasındadır. Xüsusilə diqqət çəkən məqam odur ki, bərpa prosesi yalnız yaşayış binalarının tikintisi ilə məhdudlaşmır. Dövlət həmin ərazilərdə insanların uzunmüddətli məskunlaşması və iqtisadi fəaliyyətlə məşğul olması üçün zəruri şərait yaratmağa çalışır. Köç prosesinin davamlılığına gəldikdə, son aylardakı göstəricilər məskunlaşmanın mərhələli şəkildə genişləndiyini təsdiqləyir. Məsələn, 2026-cı ilin sentyabrında 302 ailədən ibarət 1251 nəfər doğma yurduna köçürülüb. Oktyabrın 30-da isə Ağdam şəhərinə 70 ailə, Xocavəndin Quzeyxırman kəndinə 8 ailə köç edib. Qarşıdakı dövrdə Ağdam, Xocalı, Ağdərə, Xocavənd və Cəbrayıl istiqamətlərində məskunlaşmanın genişləndirilməsi mühüm istiqamətlərdəndir. Bununla belə, köçün bütün yaşayış məntəqələri üzrə əvvəlcədən müəyyən edilmiş qrafikə tam uyğun getdiyini söyləmək üçün plan və faktiki nəticələrin ayrıca müqayisəsi lazımdır. Çünki mina təhlükəsi, infrastrukturun tamamlanması və yaşayış məntəqələrinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi köçün sürətinə birbaşa təsir göstərir. Böyük Qayıdışın birinci mərhələsi 2022–2026-cı illəri əhatə edir və ilkin hədəflər sırasında 140 min nəfərin məskunlaşdırılması, təxminən 100 yaşayış məntəqəsinin bərpası və məskunlaşması nəzərdə tutulub. Bu baxımdan proqramın artıq mühüm nəticələr verdiyini söyləmək mümkündür, lakin hədəflərin neçə faizinin reallaşdığını dəqiq göstərmək üçün 2026-cı ilin yekun monitorinq hesabatına ehtiyac var”.

Müsahibimizin fikrincə, Böyük Qayıdışın uğuru yalnız köçürülən ailələrin sayı ilə ölçülməməlidir:

"Əsas məsələ həmin insanların doğma torpaqlarında daimi işlə təmin olunması, keyfiyyətli təhsil və səhiyyə xidmətlərinə çıxışı, eləcə də dayanıqlı iqtisadi mühitin yaradılmasıdır. Çünki Böyük Qayıdışın strateji məqsədi sadəcə əhalini geri qaytarmaq deyil, onilliklər ərzində həyatın dayandığı əraziləri yenidən ölkənin sosial-iqtisadi sisteminə inteqrasiya etməkdir”.

Aynur Babazadə