Çap mediasının əsas PROBLEMLƏRİ: Rəqəmsallaşma qəzetləri necə sıxışdırır? AÇIQLAMA

Dünyada ənənəvi çap mediasından getdikcə daha çox imtina edilir. Qəzetlər əsasən çap yerinə “onlayn” versiyada fəaliyyət göstərməyə başlayıblar.

Azərbaycanda da qəzetlərə olan maraq əvvəlki illərlə müqayisədə kəskin azalıb, köşklərdən qəzet alanların sayı çox azdır.

Vaxtilə evlərin baş köşəsində saxlanılan qəzetlər bu gün artıq tozlu künclərdə unudulub. O dövrlərdə qəzet oxuyan insanlara ziyalı şəxs kimi baxılırdı.

Hazırda qəzet köşkləri daha çox siqaret, su və digər məhsulların satışı üçün istifadə olunur. Metroda və ya avtobusda qəzet oxuyan birini görsək, sanki nadir bir varlıqla qarşılaşmış kimi təəccüblənirik.

Bəs görəsən, niyə bu gün qəzetlərə maraq əvvəlki illər qədər deyil?

Qəzetlərin bugünkü durumu ilə bağlı məsələləri şərh edən araşdırmaçı jurnalist Rəsul Mirhəşimli Gununsesi.info–ya açıqlamasında qeyd edib ki, bir neçə gündən sonra 150 illik yubileyi qeyd ediləcək Azərbaycan mətbuatında bir zamanlar yazılı media (qəzetçilik) mühüm yer tutub.

Onun sözlərinə görə, Həsən bəy Zərdabinin təməli qoyduğu “Əkinçi”dən başlayan Azərbaycan mətbuatı ötən əsrin 80-ci illərinin sonu və 1990-cı illərin əvvəllərində önəmli tarixi proseslər yaşayıb.

“Həmin dövrdə dəqiq informasiyaların qəzetlərdən əldə edilməsi və dərin media araşdırmaları qəzetlərin tirajına da xüsusi təsir edirdi. Bu günümüzdə həmin qəzetlərin 400-450 min tirajla dərc edildiyini söyləsək, gənc nəsil bu fakta şübhə ilə də yanaşa bilər. Qəzetçilik eyni zamanda, Azərbaycan mətbuatında parlaq imzaların ortaya çıxmasında mühüm rol oynayıb. O dövrə şahidlik edən oxucular və jurnalistlər bu imzaları gözəl xatırlayır”, – deyə o bildirib.

R.Mirhəşimli qeyd edib ki, yazılı medianın, yəni qəzetlərin sıradan çıxmasının obyektiv və subyektiv səbəbləri var:

“Hər şeydən öncə qeyd etmək gərəklidir ki, rəqəmsallaşmanın sürətlə inkişafı, mütaliə vərdişlərinin dəyişməsi, sosial medianın təsiri kimi faktorlar qəzetlərin sosial təsirini zəiflədib. Məlumdur ki, uzun illər çap mediası cəmiyyətlər üçün əsas xəbər və informasiya mənbəyi olub. Xüsusilə qəzetlər təkcə xəbər verməklə kifayətlənməyib, həm də ictimai rəyi formalaşdırmaq, ideya yaratmaq, ictimai məlumatlandırmaq kimi mühüm funksiyaları öz üzərinə götürüb. Bununla belə, 21-ci əsrdə media sahəsində yaşanan sürətli transformasiya çap mediasının əhəmiyyətini tədricən azaldıb”.

Jurnalist əlavə edib ki, internetin yayılması media istehlak vərdişlərində köklü dəyişikliklərə səbəb olub. Onun sözlərinə görə, onlayn xəbər saytları, mobil proqramlar və sosial media platformaları xəbərlərə anında çıxış imkanı təqdim edir.

“Bu, qəzetlərin xəbər çatdırma rolunu zəiflədib, onları ikinci dərəcəli informasiya mənbələrinə çevirib. Artıq insanların xəbərlərə münasibəti də dəyişib. Bu gün insanlar məlumatı dərhal əldə etmək istəyirlər. Qəzetlər təbii olaraq, günün hadisələrini anında oxucuya çatdırmaq imkanlarından uzaqdır. Bu gün baş verən hadisəni oxucuya bir gün sonra çatdırmaqla xəbərin mahiyyəti artıq itmiş sayılır. Bu vəziyyət müasir oxucuların gözləntiləri ilə uzlaşmır, qəzetləri arxa planda qoyur. Rəqəmsal media daim yenilənən strukturu ilə bu ehtiyaca daha tez cavab verə bilir”, – deyə o qeyd edib.

R.Mirhəşimli vurğulayıb ki, yeni nəsillərin oxu vərdişləri rəqəmsal məzmuna doğru dəyişib:

“Vizual yönümlü, qısa və interaktiv məzmun ənənəvi qəzet məqalələrindən daha çox diqqəti cəlb edir. Xüsusilə gənc auditoriya xəbərləri sosial şəbəkələrdə izləməyə üstünlük verir və onların çap mediasına marağı getdikcə azalır.

Sosial media sayəsində istifadəçilər anında şərhlər yaza, xəbərləri müzakirə edə və öz gündəmlərini yarada bilirlər. Bir sözlə, sosial media istifadəçilərin nəinki məlumat qəbul etdiyi, həm də onu yaradıb paylaşdığı platformaya çevrilib”.

Ekspert sonda qeyd edib ki, ölkədə qəzetlərin əvvəlki nüfuzunu qaytarmaq nə qədər çətin olsa da, hansısa vasitələrlə qəzetlərin varlığını qoruyub, saxlamaq vacibdir.

“Onlayn mediada əhəmiyyətli jurnalist imzaları yoxa çıxır, anlıq xəbər yaymaq vərdişi araşdırma məqalələrin yazılmasını gündəmdən çıxarır. Bu amilləri nəzərə alıb, hansısa formada qəzetlərin inkişafına dövlət dəstəyinin daha geniş formaları tapılmalıdır. Çünki rəqəmsal platformada yarana biləcək kiçik bir problem onlayn medianın arxivinin yoxa çıxmasına səbəb ola bilir, lakin qəzetlər vasitəsilə yaranan media arxivi uzun illər qorunub saxlanılır”, – deyə o, fikirlərini yekunlaşdırıb.

Şəbnəm Rəhimova

Gununsesi.info