Cavab məktubu... Ulduz Qasım yazır

Ulduz QASIM
Yazıçı-publisist, Moskva

Nədən elə kədərli hadisələrdən yazdığımdan xoşlanmayanlar var...

Birincisi, belə deyil. Gözəlliklərdən, təbiətdən, sayğıdəyər, vətənsevər insanlardan, ürəyimdə özünə taxt qurmuş insanlardan, igidlərimizdən, peşəsinin vurğunlarından durmadan yazıram...

Ancaq kədər dolu yazılarım da olur. Buna da o qədər səbəblər var ki... Bir deyil, iki deyil, beş deyil, on deyil...

Onlarca, yüzlərcədi...

Gözümü dünyaya açandan, ağlım kəsib, danışılanları anlayandan o qədər belə mövzular eşitdim ki... Rəhmətlik atam Hacı Fəzlinin ala gözlərindəki qayğı, özləmi, kədəri, həsrəti heç unutmadım. Bunun da səbəbini soruşanda kədərli-kədərli gülümsəyərdi. Həmişəki kimi narahat etməzdi məni. Sən hələ uşaqsan, deyərdi. Böyüyəndə bilərsən. Amma mən böyüyənə qədər bütün səbəbləri öyrəndim. Danışıqlardan, böyüklərin söhbətlərindən...

Bildim ki, atam dünyaya göz açmamışadan üç ay əvvəl atası vəzifə üçün İrana gedib, sonralar qayıda bilməyib. Həsrət həm atanın, həm də oğulun içində ayrılıq, həsrət yarası açıb...

Babam rəhmətlik hər il gəlib Arazın kənarında oturub ağlaya-ağlaya kəndimizə baxırmış. Üzü dönsün ayrılığın... İki addımlıq yolu keçib gələ bilmirmiş. Atamsa qapımızın Araza açılan səmtindən kədərli gözlərini hər gün o tərəfə zilləyərdi uzun müddət. Sanki o baxışlardakı, ürəkdəki həsrəti azaltmaq üçün xəyalən oralara gedirdi. Atasının qoxusunu almaq istəyirdi ordan əsən mehdən, rüzgardan. Onu soruşurdu, onu xəbər alırdı Arazdan. Beləcə, özünə təsəlli verirdi...

Sanki o, baxışlar atasını gətirmək istəyirdi o tərəfdən. Yollar çəkirdi Vətəndən Vətənə...

Bizi belə ayırdılar, bizi belə bir-birimizə həsrət qoydular...

Ancaq bilirsiniz, biz babamızı sanki tanıyırdıq, sanki o, bizim yanımızdaydı, bizimlə yaşayırdı. Elə bizim yanımız da da qocaldı və dünyasını dəyişdi. Rəhmanu Rəhmətə qovuşdu. Onun həsrətini çəkənlər, onu sevənlər, tələbələri Şeyx Hacı Qasımdan elə məhəbbətlə danışırdılar ki. İnamından, imanından, elmindən, gözəlliyindən, ədalətli olmağından, insanlığından...

Bildim ki, sovetlər hakimiyyəti qurulanda bütün mallarımızı, evlərimizi alıblar. Hətta babamgilin mədrəsəsinin Quranı-Kərimlərini torpağa basdırmaq istəyiblər. Buna izin verməyən ata babam Şeyx Hacı Məmmədqulunu ev dustağı ediblər üç il. Sonra o, Dörd Çinarda Allahın rəhmətinə qovuşub...

Bildim ki, atamın əmisi rəhmətlik Molla İbrahimi həmin illərdə on altı yaşında həbsə atıblar bir neçə müddət. Onu o, qədər döyürlərmiş ki, huşunu itirirmiş. Sonra üstünə su töküb ayıldırmışlar...

Bildim ki, dədə-baba yaylağımız olan “Göllü yurd”, Əyri qar”, “Sarı bulaq”, “Şırşır” və başqa yaylaqlarımızı alıb ermənilərə veriblər. Səfalı, allı-güllü dağlarımıza bizi həsrət qoyublar. Sonralar biz oraları pulla kirayələyib yaylaqlara gedirik. Heyvanlarımızı yaylağa çıxarırdıq. O “Göllü yurd” ki, Əzizxanım nənəmin məzarı orda qalıb. O, “Göllü yurd” ki, elə o zamandan ermənilər bizimkilərlə orada düşmənçilik edirləmiş. Orada atamın əmisi Mahmudu şəhid ediblər, elə məzarı da orada qalıb...

Elə kiçik yaşlarımdan bildim ki, Təbriz də, İrəvan da, Dərbənd də, Borçalı da bizim torpaqlardı. İçim-içimə sığmadı. Necə olur dedim. Nədən bu qədər ayrılıqlar var? Nədən türkün torpaqları talan olub? Nədən bu qədər düşmənimiz var?

Bildim ki, dinimizi də gözü götürmür dünyanın. Elə yaranan gündən düşmənlər yüz dona girirlər. Həm istifadə edib xeyrini görürlər, həm də pisləyirlər. Hər şeyə münasibətləri yalandı, ikilidi. Elə dinə də...

Bildim ki, uşaqları, qadınları, qocaları öldürməyi özlərinə şərəf bilirlər bəzi ürəksizlər, mənliyi olmayanlar. Müharibədən qazanc əldə edənlər nə ölənləri fikirləşirlər, nə də xarabaya qalan ölkələri, torpaqları...

Kimisi yeyib harınlayır, kimisi də bir loxma çörəyə möhtac qalır. Dünyada nə qədər uşaq, böyük acından ölür...  

Bəs mənim Qarabağ dərdim? Şəhid düşən insanlar, igidlər, yurdlar, dağlar, daşlar? Evsiz-eşiksiz qalan insanlar, məcburi köçkünlər? Bircə dəfə onlarla onların dərdini ağladınızmı, bölüşdünüzmü? Gözlərindəki, üzlərindəki kədəri, qəmi gördünüzmü? Ümidsizliklərinə ümid oldunuzmu? Onlara əl uzatdınızmı, olanınızı, olmayanınızı onlarla böldünüzmü? İllərlə bir paltarda qalanlara baxdınızmı? O gözlərdə yazılanları oxudunuzmu? Xəstə düşənlərin dərdini çəkdinizmi? Bu dərdi çəkmək bəlkə sizin üçün asandı. Mənimsə, ömürlük dərdimdi, sağalmayan yaramdı. Və bu yara məzara qədərdi...

Bilsəydiniz yurd, torpaq itirmək nə deməkdi belə deməzdiniz. Bunu ancaq yaşayanlar bilir. Və mən yaşadım, bildim...

Bildim ki, minlərlə igidimiz şəhid düşdü. Minlərlə igidimiz qazi oldu. Yüzlərlə analar, bacılar, gəlin-qız başına qara bağladı. Əmimin gəlini Vəsilə kimi. Yüzlərlə uşaq atasız böyüdü. Şəhid əmimoğlu Həbibin oğlu Rəşid kimi...

Rəhmətlik atam qaçqınlıqdan sonra xəstə oldu. Yurd dərdi, yurd həsrəti onu alıb apardı...

Anam gözümüzün önündə Vətən deyə-deyə, ağlaya-ağlaya qocaldı. Otuz iki ildən sonra əllərini uçuq divarlara sürtüb ağlayanda ona sakit baxanlar insandımı, deyə bilmərəm... Amma mən baxa bilmədim. Mən göz yaşlarımı saxlaya bilmədim. Mən o səhnəni görəndə hönkürdüm...

Bunlar hələ hamısı deyil...

Bilmirəm, az da olsa, səbəbləri anlada bildim(m)i?..

Moskva