Kəndimizə getmişdim... Ulduz Qasım yazır

Ulduz QASIM
Yazıçı-publisist, Moskva

Görəsən, Qarabağ torpağı dil açsaydı, nələr danışmazdı? İlahi, dağların-dərələrin şahid olduğu nələri deməzdilər? Dodağı yeddi yerdən deyil, yüzlərcə yerdən partlamış bu torpaq insanlarına həsrətini necə anladardı görəsən?

Şəhidlərin şahədətinə şahid olan bu yerlərin gözü qan ağlayır. Çünki canlarını qurban verənlərin son fikirlərini, son sözlərini ancaq bu torpaq bilir, bu torpaq eşidib. Görən kim danışdıra bilər sirli torpaqları? Kim onların dilindən anlar? Kim bu sirr qalasının dərdinə şərik ola bilər? Biz insanlar ağlayırıq, sızlayırıq, dərdlərimizi, şikayətlərimizi kimə gəldi, danışırıq. Haqlı-haqsız özümüzü anladırıq. Özümüzü haqlı çıxarırıq. Yazırıq dayanmadan, durmadan. Ürəyimizi boşaldırıq. Sakitləşməyə çalışırıq...

Amma torpaqlar, bütün olanlara şahid olan dağlar, dərələr, çöllər hey susar. Yeddi yerdən, yüz yerdən dodaqları partlasa da, həsrətlərini, dərdlərini anlatmaz. İnsanlar göz yaşlarıyla özlərini yüngülləşdisə də, torpaq nə göz yaşını göstərər, nə də gileylənər. Nə də öz insanlarına həsrətini anlada bilər. Sadəcə səbirlə dayanar, təmkinlə öz sakinlərini gözləyər. Yolların belə gözü yollarda qalar...

İşğaldan sonra kəndimizi ilk görəndə, doğrusu, nə düşünəcəyimi bilmədim. Fikirlərim, hisslərim qarma-qarışıq oldu. Tamamilə xarabaxanaya çevrilən ətrafa baxıb susdum. İçimdə qopan fırtınanı hansı təsəlliylə durduracağımı düşündüm. Bağırmaq istədim, lənətimi, kədərimi eşitdirmək istədim ətrafımdakılara. Canlılara, cansızlara. Uçan quşlara, dərələrə, təpələrə. Hətta özlərinə kolda-kosda yuva qurmuş hörümçəklərə, böcəklərə...
“Niyə bunlar baş verir, nədən mənim torpaqlarım bu günlərə qalıb? Biz kimə neyləmişik, kimin toyuğuna daş atmışıq ki?” Hönkürmək istədim: “Hanı mənim gözəl kəndim, bağlı-bağatlı, yar-yaraşıqlı, bədirlənmiş aya bənzəyən kəndim?”

Dönüb yollara baxdım. Həsrətlə mənə baxan yollara. Tozlu-torpaqlı yollara. Uşaqlıqda, gənclikdə naz etdiyim yollara... Gözü yollarda qalan yollara... Arzularıma çatmaq üçün məni məktəbə, sonra da böyük şəhərlərə aparan yollara...

Susurdular...

Başlarını aşağa salıb xəyala getmişdilər. Bir də yolun kənarında qalan yeganə söyüd ağacına baxdım. Utancaq gəlinlər kimi başını qaldırmırdı. Üzümə baxmırdı. Sanki özünü olanlardan günahkar sanırdı...

Evimizə qədər sıralanan qovaq ağaclarını axtardım. Onlardan soruşmaq istədim hər şeyi... Sanki heç olmamışdılar o sərv boylu ağaclar. Həmişə söhbət edtdiyim, dərdləşdiyim, pıçıltılarında məna, yaxınlıq axtardığım qovaqlar... Bir nişanə belə qoymamışdı yağı düşmən. Sanki bütün xatirələri yox etmək istəmişdilər. Elə bil sadəcə insanlar deyil, bu dilsiz ağaclar, çöllər, torpaqlar da onlara düşmənmiş.

Bax, qəddarlıq budur! Bu, düşmənçilik deyil, bir xalqın necə barbar olmasıdır, necə bütün insanlığa, bütün varlıqlara qənim kəsilməsidir. Hətta söz də, hərflər də yetmir belərinin qəddarlığını, insanlıqdan çox-çox uzaq olduğunu anlatmağa. Bilirsiniz, onları görsəm, ən birinci bu sualı verərdim onlara: "Burada yaşamaq istəyirdinizsə, niyə buranı xarabaya qoyurdunuz? Bəyəm siz ancaq pisliklər içində yaşamağı bacarırsınız? Niyyətiniz, əqidəniz kimi yaşam tərziniz də kirlidir, çirkab içindədir? Qoyub getdiyiniz bütün nişanələr ancaq bunu sübut edir, bunu göstərir. Axı, insanlar əməlləriylə tanınırlar. Sizlər bunu təkrar-təkrar bütün dünyaya tanıtdınız, sübut etdiniz. Sübut etdiniz ki, bu torpaqlar sizin deyil, ola da bilməz! Bir gün Azərbaycanın, Qarabağın övladları geri dönəcəklər, öz torpaqlarına sahib çıxacaqlar. Ər oğullar, ərən oğullar sizi aid olduğunuz yerlərə göndərəcəklər...”

Özümdə deyildim. Hey bağırmaq, hönkürmək istəyirdim. Ancaq susqun, səbirli torpaqlara, yollara baxıb utandım. Elə bildim, mənim üçün dünyanın paytaxtı olan bu kənd, bu torpaqlar “dəyməz” deyir, ağlama, bu da keçər deyir...

Rəhmətlik atamı xatırladım. Həmişə səbirli olan, təmkinli olan o gözəl insanı. Mənim üçün dünyada ən nümunəvi insanı. Ən müdrik atanı... “Bir işi görmədən, bir sözü demədən öncə yaxşı fikirləşin” deyirdi. Sözlərinə diqqət et, dözümlü olmağı bacar. Fikirləşdim ki, içimdəki fırtınanı dindirməliyəm. Göz yaşlarımı bu torpaqlara göstərməməliyəm. Elə bu yollar kimi, elə bu torpaqlar kimi...

Əsən meh saçlarıma toxundu, sanki içimdəki fırtınalar bir az dindi, gözlərimin yaşını boğdu. Vətən rüzgarının mərhəməti nə güclüymüş, İlahi!

Gülümsədim, bir də həmişəki kimi şair qardaşım Novruz Həsənovun çox sevdiyim bu sətirlərini xatırladım: 

Solmuş yarpağınam, sınmış budağın,

Sönmüş ocağınam, uçmuş otağın,

Hər dərdə şəfadır isti qucağın.

Oxşa saçlarımı, dara, sığal çək,

Vətən, məni torpağında bir də ək!