Icma.az
close
up
RU
Cəmiyyətin müdrikliyi yalnız kağız üzərindəki göstəricilərlə deyil EKSPERT DANIŞDI

Cəmiyyətin müdrikliyi yalnız kağız üzərindəki göstəricilərlə deyil EKSPERT DANIŞDI

Sia Az saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

“Müdriklik və akademik təhsil arasında münasibət bir çox cəmiyyətlərdə uzun illərdir müzakirə mövzusudur”. Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov deyib.

Kamran Əsədov sözlərinə belə davam edib: “Müasir dövrdə təhsilin insanın inkişafında əvəzsiz rolu danılmazdır. BMT-nin UNESCO təşkilatının 2023-cü il hesabatına əsasən, dünya üzrə ali təhsilli insanların sayı 1990-cı ildən bu yana iki dəfədən çox artaraq 1.2 milyard nəfərə çatıb. Bu artım həm də təhsilə olan ictimai etimadın göstəricisidir. Lakin bu rəqəmlərin çoxluğu mütləq şəkildə o demək deyil ki, hər təhsilli insan müdrikdir və ya əksinə, təhsili olmayan insan müdriklikdən uzaqdır. Bu iki anlayış bir-birini tamamlaya, lakin bir-birinin zəmanəti ola bilməz.

Azərbaycan Respublikasının “Təhsil haqqında” Qanunun 3-cü maddəsində göstərilir ki, təhsil insanın mənəvi, intellektual və fiziki inkişafını təmin etməyə yönəlmiş sistemli fəaliyyət sahəsidir. Burada “mənəvi inkişaf” anlayışı xüsusi vurğulanır və bu, bilavasitə müdrikliklə bağlı olan bir kateqoriyadır. Amma bu inkişafın yalnız formal təhsillə deyil, ailə, sosial mühit, həyat təcrübəsi və şəxsi düşüncə prosesləri ilə də formalaşdığı nəzərə alınmalıdır. Dövlətin qanunverici aktlarında müdriklik ayrıca hüquqi anlayış kimi yer almasa da, cəmiyyətin etik və sosial inkişafının təməlini təşkil edir.

Təhsil sistemləri insanlara nəzəri biliklər təqdim edir, lakin bu biliklərin insan həyatında necə tətbiq olunması, onların davranış və qərarlarında necə əks olunması müdrikliklə bağlıdır. Müdriklik, əsasən, təcrübəyə əsaslanan düşüncə dərinliyi, hadisələrə geniş baxış və sağlam mühakimə qabiliyyətidir. Bu baxımdan baxıldıqda, müdriklik ali təhsil diplomu ilə deyil, daha çox şəxsiyyətin yetkinliyi ilə ölçülür. Çox vaxt kənd ağsaqqalı, bir sənət ustası və ya ailədə hər şeyi çəkmiş bir ana formal təhsili olmayan, lakin yüksək həyat təcrübəsi və etik şüura sahib insan kimi öz ailəsinə və ətrafına yön verə bilir.

Bəzi ölkələrdə bu mövzu daha sistemli araşdırılıb. Məsələn, Finlandiya təhsil sistemində yalnız akademik göstəricilər deyil, sosial-emosional bacarıqlar da təhsil göstəriciləri kimi qəbul edilir. Orta məktəb səviyyəsində uşaqlara “yaşam bilikləri”, “dəyərlər və münasibətlər” kimi dərslər keçilir. Bu, göstərir ki, təkcə bilik deyil, həmin biliklərin necə tətbiq olunması da vacibdir. ABŞ-ın bəzi ştatlarında isə “wise reasoning” (müdrik mühakimə) tədqiqat mövzusu olaraq ali məktəblərdə psixologiya bölmələrində öyrənilir. Tədqiqatlar göstərir ki, yüksək təhsil səviyyəsi ilə müdriklik arasında mütləq korrelyasiya yoxdur.

Azərbaycan cəmiyyətində isə bu məsələ bir az fərqli şəkildə dərk edilir. Bəzən formal diplom status göstəricisi kimi qəbul olunsa da, gündəlik həyatda insanların daha çox etibar etdiyi şəxslər onların yaşadığı təcrübə və vicdanla verdiyi qərarlara əsaslanır. Xüsusilə bölgələrdə, kənd və qəsəbələrdə müdriklik anlayışı daha çox yaş, həyat təcrübəsi və insanlarla münasibətlərdə özünü göstərən davranışlar üzərindən formalaşır. Bu, bir növ sosial müdriklik modelidir. Belə insanlar heç bir hüquqi vəzifə daşımadan, cəmiyyətin qərar qəbulunda vasitəçi rolunu oynayırlar.

Müsbət tərəf ondan ibarətdir ki, bu model bir çox hallarda təhsilsiz insanların da cəmiyyət üçün faydalı, nüfuzlu və yolgöstərici ola biləcəyini sübut edir. Bu, sosial ədalətin bir formasıdır. Ancaq mənfi tərəfi isə ondadır ki, formal təhsilə lazımi qiymət verilmədikdə, elmi biliklərin və tədrisin əhəmiyyəti kölgədə qala bilər. Elmi-texniki tərəqqinin artdığı müasir dövrdə müdrikliklə bərabər bilik də şərtdir. Yalnız təcrübə ilə qərar vermək bəzən yanlış mühakiməyə gətirib çıxara bilər, xüsusən də qlobal dəyişikliklərin və yeni texnoloji mühitin yaratdığı çağırışlar fonunda.

Gələcəkdə nə dəyişəcək sualının cavabı ondan ibarətdir ki, təhsil sistemləri müdrikliyi də nəzərə alan inteqral modellərə keçməlidir. Həm sosial emosional öyrənmə, həm tənqidi düşüncə, həm də dəyərlər əsaslı təhsil proqramları genişləndirilməlidir. Azərbaycanda da məktəb və universitet proqramlarına “həyat bacarıqları”, “dəyərlər təhsili”, “empatiya və qərarvermə” kimi fənlər daxil edilməlidir. Bu, formal diplomla yanaşı, gənclərin daha geniş düşüncəli və məsuliyyətli fərdlərə çevrilməsinə səbəb olacaq.

Dəyişməli olan əsas məsələ isə cəmiyyətin müdrikliyi yalnız kağız üzərindəki göstəricilərlə deyil, insani və əxlaqi davranışlarla ölçməyi öyrənməsidir. Təhsil sistemində diplomun rolunu azaltmadan, müdrikliyə gedən yolların daha çox tanınması və qiymətləndirilməsi vacibdir. Bu balans düzgün qurulsa, həm təhsilli, həm də müdrik bir nəsil formalaşacaq”.

Ayşən Vəli

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:242
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 05 May 2025 11:33 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see339

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see326

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see311

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see305

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see282

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see269

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see264

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see246

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see236

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see227

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see227

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see224

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see216

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see211

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see211

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see209

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see208

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see201

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see186

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri