Icma.az
close
up
RU
Cəmiyyətin müdrikliyi yalnız kağız üzərindəki göstəricilərlə deyil EKSPERT DANIŞDI

Cəmiyyətin müdrikliyi yalnız kağız üzərindəki göstəricilərlə deyil EKSPERT DANIŞDI

Sia Az saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

“Müdriklik və akademik təhsil arasında münasibət bir çox cəmiyyətlərdə uzun illərdir müzakirə mövzusudur”. Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov deyib.

Kamran Əsədov sözlərinə belə davam edib: “Müasir dövrdə təhsilin insanın inkişafında əvəzsiz rolu danılmazdır. BMT-nin UNESCO təşkilatının 2023-cü il hesabatına əsasən, dünya üzrə ali təhsilli insanların sayı 1990-cı ildən bu yana iki dəfədən çox artaraq 1.2 milyard nəfərə çatıb. Bu artım həm də təhsilə olan ictimai etimadın göstəricisidir. Lakin bu rəqəmlərin çoxluğu mütləq şəkildə o demək deyil ki, hər təhsilli insan müdrikdir və ya əksinə, təhsili olmayan insan müdriklikdən uzaqdır. Bu iki anlayış bir-birini tamamlaya, lakin bir-birinin zəmanəti ola bilməz.

Azərbaycan Respublikasının “Təhsil haqqında” Qanunun 3-cü maddəsində göstərilir ki, təhsil insanın mənəvi, intellektual və fiziki inkişafını təmin etməyə yönəlmiş sistemli fəaliyyət sahəsidir. Burada “mənəvi inkişaf” anlayışı xüsusi vurğulanır və bu, bilavasitə müdrikliklə bağlı olan bir kateqoriyadır. Amma bu inkişafın yalnız formal təhsillə deyil, ailə, sosial mühit, həyat təcrübəsi və şəxsi düşüncə prosesləri ilə də formalaşdığı nəzərə alınmalıdır. Dövlətin qanunverici aktlarında müdriklik ayrıca hüquqi anlayış kimi yer almasa da, cəmiyyətin etik və sosial inkişafının təməlini təşkil edir.

Təhsil sistemləri insanlara nəzəri biliklər təqdim edir, lakin bu biliklərin insan həyatında necə tətbiq olunması, onların davranış və qərarlarında necə əks olunması müdrikliklə bağlıdır. Müdriklik, əsasən, təcrübəyə əsaslanan düşüncə dərinliyi, hadisələrə geniş baxış və sağlam mühakimə qabiliyyətidir. Bu baxımdan baxıldıqda, müdriklik ali təhsil diplomu ilə deyil, daha çox şəxsiyyətin yetkinliyi ilə ölçülür. Çox vaxt kənd ağsaqqalı, bir sənət ustası və ya ailədə hər şeyi çəkmiş bir ana formal təhsili olmayan, lakin yüksək həyat təcrübəsi və etik şüura sahib insan kimi öz ailəsinə və ətrafına yön verə bilir.

Bəzi ölkələrdə bu mövzu daha sistemli araşdırılıb. Məsələn, Finlandiya təhsil sistemində yalnız akademik göstəricilər deyil, sosial-emosional bacarıqlar da təhsil göstəriciləri kimi qəbul edilir. Orta məktəb səviyyəsində uşaqlara “yaşam bilikləri”, “dəyərlər və münasibətlər” kimi dərslər keçilir. Bu, göstərir ki, təkcə bilik deyil, həmin biliklərin necə tətbiq olunması da vacibdir. ABŞ-ın bəzi ştatlarında isə “wise reasoning” (müdrik mühakimə) tədqiqat mövzusu olaraq ali məktəblərdə psixologiya bölmələrində öyrənilir. Tədqiqatlar göstərir ki, yüksək təhsil səviyyəsi ilə müdriklik arasında mütləq korrelyasiya yoxdur.

Azərbaycan cəmiyyətində isə bu məsələ bir az fərqli şəkildə dərk edilir. Bəzən formal diplom status göstəricisi kimi qəbul olunsa da, gündəlik həyatda insanların daha çox etibar etdiyi şəxslər onların yaşadığı təcrübə və vicdanla verdiyi qərarlara əsaslanır. Xüsusilə bölgələrdə, kənd və qəsəbələrdə müdriklik anlayışı daha çox yaş, həyat təcrübəsi və insanlarla münasibətlərdə özünü göstərən davranışlar üzərindən formalaşır. Bu, bir növ sosial müdriklik modelidir. Belə insanlar heç bir hüquqi vəzifə daşımadan, cəmiyyətin qərar qəbulunda vasitəçi rolunu oynayırlar.

Müsbət tərəf ondan ibarətdir ki, bu model bir çox hallarda təhsilsiz insanların da cəmiyyət üçün faydalı, nüfuzlu və yolgöstərici ola biləcəyini sübut edir. Bu, sosial ədalətin bir formasıdır. Ancaq mənfi tərəfi isə ondadır ki, formal təhsilə lazımi qiymət verilmədikdə, elmi biliklərin və tədrisin əhəmiyyəti kölgədə qala bilər. Elmi-texniki tərəqqinin artdığı müasir dövrdə müdrikliklə bərabər bilik də şərtdir. Yalnız təcrübə ilə qərar vermək bəzən yanlış mühakiməyə gətirib çıxara bilər, xüsusən də qlobal dəyişikliklərin və yeni texnoloji mühitin yaratdığı çağırışlar fonunda.

Gələcəkdə nə dəyişəcək sualının cavabı ondan ibarətdir ki, təhsil sistemləri müdrikliyi də nəzərə alan inteqral modellərə keçməlidir. Həm sosial emosional öyrənmə, həm tənqidi düşüncə, həm də dəyərlər əsaslı təhsil proqramları genişləndirilməlidir. Azərbaycanda da məktəb və universitet proqramlarına “həyat bacarıqları”, “dəyərlər təhsili”, “empatiya və qərarvermə” kimi fənlər daxil edilməlidir. Bu, formal diplomla yanaşı, gənclərin daha geniş düşüncəli və məsuliyyətli fərdlərə çevrilməsinə səbəb olacaq.

Dəyişməli olan əsas məsələ isə cəmiyyətin müdrikliyi yalnız kağız üzərindəki göstəricilərlə deyil, insani və əxlaqi davranışlarla ölçməyi öyrənməsidir. Təhsil sistemində diplomun rolunu azaltmadan, müdrikliyə gedən yolların daha çox tanınması və qiymətləndirilməsi vacibdir. Bu balans düzgün qurulsa, həm təhsilli, həm də müdrik bir nəsil formalaşacaq”.

Ayşən Vəli

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:240
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 05 May 2025 11:33 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see309

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see301

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see268

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see248

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see248

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see247

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see240

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see232

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see230

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see225

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see206

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see205

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see204

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see203

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see203

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see198

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see197

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see195

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see191

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri