Ceyms Uebb teleskopunun gördüyü kiçik qırmızı nöqtələrin sirri açıldı

Astronomlar bildirirlər ki, nəhayət, 2022-ci ildə NASA-nın "Ceyms Uebb" kosmik teleskopunun şəkillərində ilk dəfə müşahidə olunan sirli "kiçik qırmızı nöqtələrin" sirrini açmağa nail olublar. Oxuməni.az-ın məlumatına görə, araşdırma “Nature” jurnalında dərc olunub.
Bu obyektlər tədqiqatçıları çaş-baş salmışdı: onların qeyri-adi işığı mənbəyinin nə olduğunu anlamağa imkan vermirdi.
Erkən tədqiqatlar "kiçik qırmızı nöqtələrin" Kainatın çox erkən dövrlərində müşahidə olunan son dərəcə kompakt, uzaq qalaktikalar olduğunu və Kainat təkamül etdikcə daha nadir hala gəldiyini irəli sürürdü.
Yeni təhlil göstərir ki, qırmızı nöqtələr əslində qazla örtülmüş, cavan, supernəhəng qara dəliklərdir, yəni nəhəng qara dəliklərin bir növüdür.
"Ceyms Uebb" teleskopunun qabaqcıl cihazlarından istifadə edərək, alimlər qalaktikalardan gələn işığın müxtəlif rənglərə necə yayıldığını öyrəniblər.
Onlar işığın sıx, ionlaşmış qaz tərəfindən dağıldığına dair əlamətlər aşkar ediblər. Bu proses yalnız aktiv maddə cəlb edən qara dəliyin yaxınlığında mümkündür.
Qaz qara dəliyə doğru düşərkən qızır və ətrafdakı qaz qabığını deşərək "Ceyms Uebb" teleskopu tərəfindən müşahidə olunan qırmızı parıltı yaradır.
Qara dəliklər sıx maddənin içində gizləndiyi üçün çox az rentgen və ya radio şüası yayırlar. Bu, onların yalnız "Ceyms Uebb" teleskopu tərəfindən görüldüyünü izah etməyə kömək edir.
Yeni iş göstərir ki, bu qara dəliklərin kütlələri təxminən 100 min ilə 10 milyon Günəş kütləsi arasında dəyişir.
Onlar hələ də nəhəng olsalar da, kütlələri əvvəllər düşünüləndən əhəmiyyətli dərəcədə azdır və bunlar Kainatın tarixində bu qədər erkən mərhələlərdə məlum olan ən az kütləli qara dəliklərdir.
Almaz Həsənli