Dərsliklədə belə tapşırıqlarla oğlanlara “biz kişilər dağıtmalıyıq” kimi təsirlər ötürülə bilər

Sosial şəbəkələrdə kiçik summativ qiymətləndirmədə (KSQ) yer aldığı iddia olunan "Atam həyətdə ... doğrayır" sualına cavabda "adam" və "odun" sözlərinin yazıldığı foto paylaşılıb. Foto cəməiyyət tərəfindən təəccüblə qarşılanıb. Məktəbəqədər və Ümumi Təhsil üzrə Dövlət Agentliyi (MÜTDA) sosial şəbəkədəki iddialara cavab verərək bildirib ki, paylaşılmış sual 3-cü sinif dərsliklərində yer almır və təhsil idarəetmə orqanları tərəfindən məktəblərə təqdim olunmayıb. 

KSQ-də olmasa belə, bu cür tapşırıqlar uşaqların psixologiyasına necə təsir edir?

Mövzu ilə bağlı Redaktor.az-a danışan psixoloq Nabat Mirzəyevanın sözlərinə görə, bu cür tapşırıqlar, uşaqların şüuraltısına gizli mesajlar ötürür:

"Bir sual kimi sadə görünə bilər, amma əslində uşağın psixikasına, şüuraltısına zərərverici bir təsir göstərə bilər. Böyük insanlar belə bu sualı oxuduqda içində narahatlıq və gərginlik hiss edə bilərlər. Təsəvvür edin, uşaqlar üçün necə bir təsir yarada bilər. Əsas məsələ buradadır ki, bu sualların içərisində uşaqlara şüuraltı olaraq, qızlara və oğlanlara müəyyən stereotiplər ötürülür. Qızlara belə bir mesaj verilir: “Kişilər yalnız güclü olmalıdır, onlar gücdən ibarət olmalıdır, güc onların bütün obrazıdır". Bu, şüuraltısında qız uşaqlarına kişiləri yalnız dağıdan, yox edən və güc nümayiş etdirən bir model kimi təqdim edir. Oğlanlara isə, “biz kişilər şiddətə meyilli olmalıyıq", "biz güc və qüdrətdən ibarət oluruq", "biz dağıtmalıyıq” kimi təsirlər ötürülə bilər. Bu da öz növbəsində, oğlanların güc, şiddət və sərtlik anlayışlarını normal qəbul etmələrinə səbəb ola bilər.

Digər tərəfdən, oğlan uşaqlarına həmçinin, “biz kişiyik, emosiyalarımızı boğmalıyıq, ağlamamalıyıq, sərt olmalıyıq” düşüncəsi də aşılanır. Bu, onları duyğusal olaraq sıxışdırır, öz hisslərini və düşüncələrini gizlətməyə məcbur edir. Bu cür tapşırıqlar uşaqların şüuraltısına hətta gizli şəkildə belə, zorakılığın və şiddətin normallaşdırılmasını aşılaya bilər. Belə bir tapşırıq veriləndə, şiddətin və zorakılığın normal bir davranış olaraq qəbul edilməsi mümkündür".

Psixoloq qeyd etdi ki, əgər testlərdə və ya həyatda bu davranış normal göstərilirsə, o zaman uşaqların psixikasına təsir edərək, onlar üçün bu davranışları qəbul edilən və normal bir şey kimi göstərə bilər.

"Bu, bir növ təbliğat rolunu oynayır. Şiddət, qəzəb, nifrət, acıq və kin kimi hisslər uşaqlara aşılanırsa, onların psixologiyasına ciddi mənfi təsirlər göstərə bilər. Buna görə də, biz uşaqlarımıza nəyi aşıladığımızı yaxşı düşünməliyik. Şiddət, qəzəb və nifrət hissləri ilə yanaşı insanlıq, mərhəmət, sevgi və dəyər kimi hissləri aşılamalıyıq. Şüuraltı olaraq belə olsa, bu tip variantlara yer verməməliyik, çünki gələcəkdə bu uşaqlarımızın şiddəti, qəzəbi və cinayətləri normallaşdırmalarına səbəb ola bilər. Əksinə, biz onlara bu cür davranışların qəbul edilməməli olduğunu, normalaşmamalı olduğunu və hətta qınanmalı olduğunu öyrətməliyik. Bizim məqsədimiz, gələcəkdə cəmiyyətimizdə daha çox anlayışlı, mərhəmətli və insanlara dəyər verən fərdlərin yetişməsidir", - deyə Nabat Mirzəyeva yekunlaşdırdı.

Xədicə BAXIŞLI